Full text of "[Bitarkivo.org] Esperanto (UEA) n235 (mar 1920)"

See other formats

XVI* jaro. N° 235 (3) 


«r M onata * 


Marto 1920 




Oficiala organo de UNIVERSALA ESPERANTO-ASOCIO 


JARA ABONO 

Simpla mbono 10. - Frankoj 

K«n U membreco de UEA 12. 50 Frmnkoj 

Unn mtmero 1. — Franko 

Svisa poStĉeko ///. 2600. — La abonoj komenciĝas en januaro 




REK LAM O 

Anonco (unu-centimetra kolonero) 2. — Frankoj 

Anonceto (1 linlo: 10 vortoj) 0.50 Franko 

Korespondado (1 enskribo) a 75 Franko 

Rabatoj: 3 enpresoj 10 % / 12 enpresoj '25 % 


Direktoro: HECTOR HODLER 


Redaktejo kaj Administrejo : Museumsstrasse 14, BERN (Svisio) 



^ ~ ?%**£?*#*; ***** * ^MSocfa vlvo : Armenio. Iv. H Krestanm*. 

TubJjJJĴ S ! J" 4 * m " if papermono dum la Franca revo/ucio, Prof. O. Karmin. - El historio kaj vojoj <te ia kontraŭ- 

^ Goetht; ~ ^ per / antuo,o: ^ **■«** &>«««* .... un«jztz- 

greso ae tsperanto. — Kroniko. — Diversajoj. — J ra la gazctaro. — Jra la libraro. - O/iciaia informilo de UFA f sner 
antista Parolejo. /to/ Mortintoj. - Fsperantista Uteratura Asocio. P 


NUNTEMPAĴOJ 


INTERNACIA UNUIGO 
DE HELPADO AL INFAN0} 


internacii Unuigo de helpado al infaooj est«s fondit.i en (jcnevo <1c la Lon- 

„S8ve the Chiltfren Funcl- (Fonuajo por savi la infrniojn) Kaj «Je Li Bcrna 
Komftato cle hetpado al lnfanoj. -lub I» patronado u Intemacia Komiuto ŭv 
Rujja Kruco. 01 jam komcncis sian agadon. Hn b fonda kunveno kompetentaj 
voja$intoj dnnis tnformojn prt la terura stato de !a infanoj en la laudoj dc centra 
kaj orienta Kŭropo kaj pri la helpagado. liujn intormojn ni subc resumas: 

La principo de la fondit;j Unuij>o estas nek politika, 
nek religia. Kvankam ĝi tute ne neas la necesecon klopodi 
por la monda savo kaj pacigo per ekonomiaj, sociaj. poli- 
tikaj vojoj, ĝi limigas sian agadon al unu sola Inunana celo : 
Savi la infanojn, malhelpi, ke ili mortu. Infano estas res- 
ponda nek pri la eraroj, nek pri la krimoj homaj; infano 
suferanta, a! kiu ajn grupo politika, religia au socia li apar- 
tenas, meritas nian kompatoii kaj postulas man helpon. Nu, 
milionoj da infanoj estas mortantaj en centra kaj orienta 
Eŭropo. La ne mortantaj estas la plej kompatindaj — mal- 
feliĉaj hometoj, kies duonvivo estas Jonga turmentiĝo. 

Faktojn kaj ciferojn ni volas doni. Ĉiu konas la teruran 
situacion de Aŭsirio. kiu ne povas sin sufiĉe provizi kaj 
preskaŭ nenion ricevas el eksterlando pro la senvaloriĝo de sia 
mono. En Vieno la situacio estas pli terura ol Ĉie ajn. Ĝi estas 
jam ofte priskribita. 1 La Arnerikana agado, tre bone orga- 
nizita, disdonas al cent mii inianoj de la lernejoj po unu 
manĝo ĉiutage. Tio estas multe, sed nesufiĉe, eĉ por tiuj 
infanoj ; krom tio ekzistas la infanoj malpli ol sesjaraj kaj 
pli oi dekkvarjaraj. La tuberkulozo plej multe frapas inter 
la dekkvara kaj dekoka jaro. Pri tiuj ĉi infanoj sin okupas 
la Societo de la Arnikoj. En la hospitaloj, en la familioj 
ĉio mankas ; tolaĵoj, vestaĵoj, sapo, medikamentoj, nutrajoj, 
karbo. La meza klaso estas tiel mizera kie! la iaborista, la 
mortaleco tiel granda. Helpo ekvenas, sed mizero pli rapide 
progresas. Lokaj asocioj, reprezentantoj de la Ruĝa Kruco, 

1 Vidti en U lasU nunwo de .Esperanic* : .Por maisalo-morlanlaj mfatoj 
tle Centra Eŭropo. 


i 


de la Societo de Amikoj, de „Save the Chiidren Fund“ 
i zorgas, ke la alvenantaj vestajoj kaj nutraĵoj estti juste dis- 
| donataj inter la bezonantoj. 

Hungaho estas en simila stato. Tainen oni devas dis- 
tingi inter urbo kaj kamparo. Tiu Ĉi povas proksimume vivi 
per si mem, almenaŭ tie, kie ia iroj kaj reiroj de 1'armeoj 
ne ĉion detruis, sed en Budapesto ĉio mankas, precipe vest- 
aĵoj kaj ŝuoj. La kareco de la vivo estas tia, kc la meza klaso 
fariĝis mizera. U situacion pllmalbonigis la politikaj bataloj. 

En C.eĥoslovakio la vestajoj tiel rnankas, ke buboj mortis 
de malvarmo. Nur kvarono de la loĝantaro povas havigi al 
si Plej bezonatajn vivnecesajojn. En kelkaj distriktoj oni 
kalkulas nur unu kuraciston por 50,000 loĝantoj. La dis- 
partigo de kuracistoj en )a regionoj, kie ili mankas, povas 
esti unu el la taskoj de la fondita Unuiĝo. 

En Serlno la malsatego ĉesis, sed dum tri jaroj ia in- 
Unoj suferis de maisano aŭ de konsumiĝo pro nesufiĉa 
nutriĝo, En 1915 Serbio estls helpita de Ameriko kaj de 
Svisio. Sed en 1917 nenio venis, kaj la mortaleco estis tre 
granda. La infanoj precipe suferas pro manko de iakto kaj 
de ŝuoj ; 80 % cl ili estas tuberkulozaj. F’lej mizeraj estas 
la orfoj ; 200,000 infanoj ne plu havas patron, nek patrinon. 
Monkolektado inter Britaj intanoj ebligis la kreon de du 
orfejoj. ()ni penas sendi kiel eble plcj multajn infanojn al 
karnpulaj familioj, sed tamen iras dt vilaĝo al vilaĝo bandoj 
de infanoj, preskaŭ sovaĝaj, kiujn oni ne scias, kien loki. 
pro manko de la necesaj konstruaĵoj. 

hn Oermanio Ia situacio estas malpli simpla, sed ne 
malpli terura. La sekvantaj informoj estas prenitaj el raportoj 
de Britaj misioj. Tuberkulozo duobliĝis, eĉ triobliĝis; ĝi 
precipe atingas patrinojn kaj infanojn. La mfanoj malpli o! 
sesjaraj suferas malpli ol la pli aĝaj, ĉar la patrinoj sin tute 
senfortigas por ilin helpi. La infana mortaleco pligrandiĝis 
Ĵ e 50%. La patrinoj viktirniĝas pro du kaŭzoj : la aku&- 
febro, preskaŭ malaperinta antaŭ ia milito, nun terure dis- 
frapas pro la nesufiĉeco de tolaĵo, sapo kaj karbo necesaj 
je desinfekto , aliparte, la patrinoj grandnombre mortas sekvo 
de malsanoj kaptitaj dum vintraj noktoj, kiam ili baraktadis 
antaŭ la nutrajtenejoj por ricevi la vivbezonaĵojn. La per- 
sonoj vojaĝantaj tra Germanio ofte ne povas klare konstati 


42 (2) 


* ESPERANTO * 


N« 3 


tiiui mizeron ; ili estas trompataj de la lukso de 1’ milit- 
profitistoj kaj novriĉuloj. Tamen, ekzistas multegaj infanoj 
bezonantaj hdpadon. nombro de la infanoj krimuloj 
estas granda. Muttaj infanoj estas tiel malfortaj, ke ili ne 
ptu ludas. lli ŝtelas por rnanĝi. La Oermana infanaro pereas 
pro nesufiĉa nutriĝo; Ja nutreco de la manĝajoj estas mal- 
supera je 40 °/o kompare kun norrnala tempo. Oni kalkulas, 
ke 150,000 loĝantoj mortis de malsato ĝis 1918, kaj ĝis 
hodiaŭ oni parolas eĉ pri unu miliono. 

Sed ankoraŭ pli multc suferas de mizeroj kaj malsanoj 
orienta Eŭropo. En Polio, ekzemple, la situacio estas terura 
pro !a grandega nombro de trovitaj infanoj. La Internacia 
Komitato de Ruĝa Kruco kolektis multajn en Brest Litowsk 
k«j Kowel. La Pola registaro iondis kaj plivastigis orfejojn 
por enlandanidoj, sed restas 150,000 orfoj, plejparte Rusaj, 
el kiuj ke.lkaj duonsovaĝe vivis en la arbaro. Pri ili okup- 
iĝos la foridita Internacia Unuiĝo. 

En Ukrajnio la armeoj dispaŝadis ĉiudirekten sur teri- 
torio okupata de pli ol kvar milionoj da loĝantoj ; la plej 
bonaj teroj estas dezertigitaj. Ĉar la rublo preskau nenion 
plu valoras, ĉar la vivkosto plialtiĝis je 50 "jo kaj ĉar estas 
tre maifacile eniri Ukrajnion, importo estas neebla kaj niizero 
tariĝis nepriskribebla. Eri tiu Ci lando oni ne povas aparte 
trakti infanojn kaj plenaĝulojn. Antaŭ ĉio om devas des- 
irifekti Ukrajnion. Tri specoj de tifoj tie regas, krom tio 
malario kaj holcro, kaj jen oni eĉ parolas pri pesto! Tuj 
kiarn oni transpasas Dnjepron, oni kovriĝas per pedikoj, 
disportantoj de tifo; ŝajnas, ke neniu povas ĝin eviti. In- 
fanoj malpli ol sepjaraj preskaŭ tute malaperis. La hospitaloj 
estas inilitistigitaj, kaj oni ne erilasas la ctvilan loĝantaron. 
Oetero neuie ekzistas medikarnento. 

Se al tio ni aldonas la mizeron de la invaditaj regionoj 
en Mord-lrancio, kie duin kvar aŭ kvin jaroj la virinoj 
kaj iutanoj suferis pro nesufiĉa nutriĝo, kie ĉio mankas, 
domoj, hospitaloj, lernejoj, kie el ducent ekzanienitaj infanoj 
nur uriu troviĝis en norniala stato, kie nervaj malsanoj estas 
oftaj inter la inf.inoj ; se oni adicias la mizerojn de tuta 
Eŭropo, !a amasegon da nudaj kaj malsataj intanoj, epide- 
miojn, tuberkulozon, rakiton, degeneriĝon, oni tremas, pens- 
antc pri tiom da suferoj kaj pri la sorto de la morgaŭa 
rnondo. ŝajnas, ke ĝi reiras al mezepoko. 

Se humanaj sentoj ne sufiĉas por inovi la publikon, ĝi 
almenaii pro rnemintereso atentu, ke: l p la epidemioj, kiuj 
antaŭeniras de oriento al okcidento, estas timirida minaco 
al tuta Eŭropo ; 2 C la inizerego antaŭeniras kaj vastiĝas pli 
rapide ol helpo. Kiain grandega Rusio malfermiĝos, nova 
mizerondego pli terura minacos Eŭropon. Oni penu haltigi 
tiun oceanon. Oni komprenu, ke infano suferanta sur ajn 
iu lando, kia ajn estas lia liugvo, estas kompatiudulo, kiu 
pri politiko ne okupiĝas, sed nur jretegas. ke oni lin savu 
kaj ainu. 


I 


suferas de la militsekvoj, Italio ankaŭ heipas. La urbestraroj 
de diversaj lokoj, i. a. Milano, Bologna, Cremona, Novarra 
ktp. organizis la sendon de 10,000 Vfenaj infanoj, kiuj kvar 
monatojn restos en !a klimataj lokoj de Riviera. La trajnoj 
alvenas en Vieno plenaj de nutraĵoj kaj reforiras kun la in- 
fanoj. Multaj Aŭstraj infanoj estas gastigataj en Trentino 
kaj Venetio. La Itala Ruĝa Kruco intencas gastigi 15,000 
Vienajn infanojn en la ĉirkaŭajo de Romo. Al la Vienaj 
hospitaloj oni sendis nutraĵojn por malsanaj infanoj. En 
Francio fondiĝis Komitato aliĝinta al la Intemacia Unuiĝo; 
ĝi jam kolektis sumojn, precipe inter la laboristaj rondoj. 
La Papo faris alvokon al ĉiuj katolikoj kaj organizigis mon- 
kolekton je la 28. decembro. Li insistis pri tio, ke !a kolekt- 
itaj sumoj estu dispartigataj inter Ĉiuj Eŭropaj infanoj su- 
ferantaj, ne speciale inter katolikaj. Saman principon akceptis 
la Protestantaj Eklezioj. La Amerikana helpo montriĝis per 
la organizo de senpagaj manĝoj al Vienaj infanoj, pri kiu 
ni jam aludis. Gi efike agis en Armenio, kie ekzistas arnas- 
ego da malsategantaj orfoj. llia stato postulas tujan helpon ; 
ili dum monatoj povis sin nutri nur per plantradikoj, kaj 
fariĝis homruinoj. La Amerikana helprnisio iaboras en Ismid 
apud Konstantinoplo, en Adana, kie estas 45,000 rifuĝintoj 
en nepriskribebla mizero, kaj en Erivan. En Armena Kaŭ- 
kazo oni taksas la nombron de la orfoj je 250,000. Epi- 
demio de tifo ekdisvastiĝas. Brita helpmisio baldaŭ foriros 
al Kaŭkazio. 

Sed malgraŭ tiuj laŭdindaj entreprenoj, multo, multego 
devas ankoraŭ esti farota, se oni volas savi tion, kio estas 
savebla, kiei postulas la intereso de 1' tuta homaro, minac- 
ata de la disvastiĝanta malsano, kaj antaŭ ĉio humaneco. 
Helpu, helpu, dum estas ankoraŭ tempo ! 


-v, .v. 



Feliĉe la mondo ekkomprenas ; movado komenciĝas. 
Jam multo estas iniciatita. Svisio gastigis Belgajn infanojn 
en 1915, Germanajn en 191(5 kaj 1917. En 1918 ĉirkaŭ 
10,000 infanoj estis gastigataj kaj refortigataj. Oni daŭrigas 
tion fari. En Svedio lokaj koinitatoj okupiĝas pri kolektado 
de nutrajoj kaj vestaĵoj; trideko da vagonoj estis sendataj 
al Berlino, Budapesto, Vieno, kaj oni gastigos 800 infanojn. 
La gazetaro tre favoras tiun movadon. En aliaj neŭtralaj 
landoj ankaii oni organizas helpadon. En Brita Imperio, tuj 
post !a niilitĉeso la Societo de !a Amikoj batalis kontraŭ 
malsatego. En 1919 kreiĝis, kun apogo de Britaj eminentuloj, 
ia Fondaĵo por savi la infanojn („Save the Children Fund fc ). 
La ministaj sindikatoj sendis ĉekon da 10,000 funtoj ; pro- 
pagando estas farata en industriaj centroj. Kvankam ĝi mem 


II 

Malmultaj landoj ŝajnas tie! nature destinitaj ludi poten- 
can rolon en la historio kiel Malgrand-Azio, kuŝanta inter 
Eŭropo kaj Azio, limigata de maroj, dotata de bonega kli- 
mato, kovrata de riĉaĵoj. ĉia parto Armenio estas lando de 
belegaj montoj, grandaj lagoj, potencaj riveroj. 

La larĝaj valoj, tiuj de Erivan, Erzerum, ia bordoj de 
I grandaj lagoj, estas fruktoriĉaj ; la cerealoj, la fruktarboj, 
ia vinbero prosperas; en kelkaj regionoj de la Erivana pro- 
vinco estas kulturata kotono. Sur la plataĵoj, la bredado — 
precipe de ŝafoj — estas la preskaŭ sola vivrimedo. Oni 
trovas kupron, oron, arĝenton kaj multajn minaĵojn ; tamen 
la mineralaj riĉaĵoj estas malmulte kcmataj, neekspluatataj. 
La industrio estas neaktiva. Notinda estas tamen la pro- 
duktado de ŝtonsalo kaj de silkokokonoj, samkiel de armiloj 
kaj ŝtofoj. Tabriz, Erivan, Erzerum havas komercan signifon, 
precipe la lasta, kiu estas krucopunkto de la karavanvojoj 
inter la Persa Golfo, la Kaspia kaj la Nigra Maroj. Bedaŭr- 
inde, ia komunikvojoj estas maloftaj kaj malbonaj. Tamen 
espereble baldaŭ konstruiĝos fervojoj, de la havenoj Mersine 
kaj Alexandrette, laŭlonge de I’ Eŭfrata Valo, ĝis Erzerum, 
ligante sin kun la fervojo iranta al Tifliso, Baku — la 
petrolcentro — , al la Kaspia Maro, Batum ĉe !a Nigra Maro 
kaj Eŭropa Rusio. 


esperanto * 


En , Ia P |, j mu,t *j regionoj de Malgrand-Azio, la tuta ko- 
merco kaj jndustno estis inter la manoj de Armenoj. En !a 
komerco, e 166 pograndaj negocistoj, 141 estas Armenoj, 

3 Turkoj kaj 12 (jrekoj ; en la industrio, el 153 tabrikoj, 
130 apartenas al Armenoj; el la 37 bankistoj, 32 estas 
Armenoj. Iliaj kampoj estas pii bone kulturataj ol tiuj de 

, 3 !fi r ge I nt °Ĵ’ ka Ĵ ,ha socia stat0 »<aj instruado superas tiujn 
, e Tnrkoj kaj Kurdoj. Ili posedas grandan nombron dc 
ernejoj, kaj ciuj iliaj kolektivaj elmontriĝoj afestas pri la 
v.vemo kaj progresemo de la raso, prezentante frapantan 
kontraston kun la institucioj kaj spirito de 1' aliaj gentoj en 
la lando. La Armenoj disvolvis, jam en la antikveco, ko- 
niercan aktivecon tre brilan kaj tiel gravan kiel tiu de 1’ Fe- 
nicianoj kaj Grekoj. Ili estis la grandaj perantoj de 1' rnonda 
komerco surtere, kiel la Grekoj kaj la Fenicianoj surmare. 
Il.aj karavanoj kaj kolonioj, cn la XVII- kaj XVIII- jc., tra- 
kuris la vojojn inter Hindio kaj Eŭropo, kaj la Armenoj 
prosperis rapide en tuta Malgrand-Azio ; iliaj nombro, riĉajoj 
kaj kolonioj grandiĝis, samkiel iliaj ainbicioj. 

La Armena raso portas la pezon de tre maluova kaj tre 
nuanca civilizo, kiun la raskunmiksoj ne renovigis. Kontraŭe 
ĝi konservis sian individuecon, siajn kutimojn kaj kredon 
sed troviĝis ĉiam izola aiitaŭ la danĝero. 

Gia ŝato pri ideoj, ĝia nekuracebla optimisnio ĝin de- 
turnis de la luktoj, kiuj liberigis iom post iom ĝiajn naj- 

barojn. Gi konseritis defendi nur sian intelekton, volis regi 
nur per la spirito. 

La malnovaj Armenaj familioj en Konstantinoplo restis, 
ĝis antaii nelonge, tre kuriozaj ekzcmploj de patriarka vivo. 
Ib sin forsavis de la orienta korupto kaj vivis en komuneco. 

Eĉ sub kruela kaj peza jugo, la Armenoj ĉiam estis 
instrumento de civilizo; ili, kun la Grekoj, progresigis en 
Turkio terkulturon, komercon kaj industrion, ĉie okupante 
konsiderindan situacion kaj farante grandajn servojn al Turkio. 
Vivanta de kulturado en la chenajoj, la Armena popolo 
bavas paŝtistan vivadon en la montoj, kaj diferenciĝas de 
aiia najbarpopolo, la Kurdoj, mir per la religio. La ŝtofoj, 
brodajoj, orajoj kaj Tnrkaj tapiŝoj, kiujn oni admiras en 
huropo, estas preskaŭ ekskluzive Armenaj fabrikaĵoj. Ĉiujn 

metiojn kaj profesiojn ili okupas kun facileco, dank’ al sia 
laboremo, vigleco kaj saĝo. 

Malgraŭ !a muitaj miksiĝoj kun Semidoj, Kurdoj, Turkoj, 
Mongoloj, Turkomanoj, k. t. p., la Armenoj prezentas sufiĉe 
tipajn trajtojn. Estas liomoj, kies talio estas pli ol mez- 
granda; preskaŭ ĉiuj havas tre malhelaju okulojn kaj harojn, 
altan kaj rondan kapon, grandajn orelojn, rektan nazon ofte 
aglecan. kaj buŝon larĝan. La virinoj, kun malgranda talio, 
estas famaj pro sia beleco. Tamen, kvankam Kristanoj, la 
Aimenoj tenas siajn edzinojn en kompleta dependeco; en 
I urkio. ili pasigas sian vivon en la virinejoj, kiel la Moha- 
medanaj virinoj. 

La historio de 1’ Armena popolo montras ĝin pacema, 
laborema, ŝparema, bonfara kaj idealista. Ĝ i havas kapablon 
por poezio, artoj kaj sciencoj. Laboremaj kulturistoj. vilaĝ- 
anoj firmligitaj al sia nasktero, ili sciis, kiam necese, adapti 
sin al ĉiuj profesioj de 1’ moderna mondo. Ekstere ili estas 
piej konataj kiel komercistoj, kaj interne kiel terkulturistoj. 

La Armena popolo estas fundamente demokrata ; en ĉiuj 
tempoj ĝi mastrumis siajn instituciojn per elektaj organismoj. 

La eklezia hierarkio ne faras escepton, kaj la supera ĉefo 
de 1’ Eklezio mem estas elektata dc la tuta nacio. La Krist- 
anismo estis predikata en Armenio en la IV- jc. de Gregorio 
la Iluniinanto, sub la regado de Tiridato III. Nur en la fino 
de I sekvanta jarcento la Armena Eklezio akceptis la mono- 
fizismon, kaj disiĝis fakte de I’ Greka Eklezio. La Armena 
Eklezio, kiu ne ĉesis esti aŭtonoma. estas la plej demo- 
krata et la malnovaj Kristanaj eklezioj; ĝi estas preskaŭ 



(3) 43 


la sola, kie Ja laikoj partoprenas kun la pastroj en la elekto 
de i eklezia*ĉefo, !a Cntho/icos, kiu restadas en Ia monali- 
ejo de Eŝmiadzin. 

Se branĉetoj forŝiritaj de 1' Armena trunko pasis al la 

Islamismo en la tempo de 1’ Turka konkero, la plejrnulto 

de 1 nacio restis fidela al sia religio kaj al la sento de sia 
unueco. 

Lau religia vidpunkto, la Armenoj dividiĝas en Grego- 
riaj (la plej nombraj) kaj 1’nuigitaj aŭ Katolikaj. Estas ankan 
tre malgrauda nombro de protestantaj Arimnoj. rckonitaj kitl 
aparta komunumo. La Armenoj, disigitaj de 1' granda Kon- 
stantinopla Eklezio (Greka), depost la koncilio tle Malce- 
donio <451), fonnis ankaŭ sian nacian patriarkion, kies aŭ- 
toritato etendiĝis a! la Nestorianoj, Jakobitoj kaj aliaj Orientaj 
Heterodoksoj. En 1841, la Pordego permesis a! la Gregoriaj 
Armenoj Iiavi konsilantaron de nobeloj, por helpi civile la 
patriarkon; en 1847, du kunvenoj estis starigitaj, la unua 
P°r la civilaj aferoj. la alia por la religiaj; on 1856, la 
civila kunveno eliaboris legularon, kiu, unuauime alprenita 
de la ĝenerala kunveno de la nacio (1860). estis sankciita 
de la sultano (1863): nacia konsilantaro elektita por IOjaroj 
kaj konsistanta el 140 membroj (20 ekleziaj, 40 provincaj 
dcputitoj, 80 deputitoj de Konstantinoplo) decidas pri la 
gravaj aferoj kaj transdonas la malpli gravajn Ĉu al leligia 
(14 membroj), ĉu al civila konsilantaro (20 membroj). La 
miksitaj aferoj estas prizorgataj de la du konsilantaroj. 

La Konstantinopla patriarko, kies rajtoj estas subordig- 
itaj al tiuj de I* ĝenerala kojisilantaro, venas hierarkie posl 
la C atholicos. liu ĉi estas elektata de 1' nacia konsilantaro 
kaj eksigebla de ĝi ; lia elekto devis esti aprobitn de 1’ sul- 
tano kaj de 1’ caro. 

(Daŭrigota.i /t>. //. Krestanov. 


Orientaj Tapiŝoj 


Persio, Turkestano, Kaŭkazio kaj Azia Turkio estas la 
ĉefaj produktejoj de la belegaj tapiŝoj, en kiuj la kolora 
sento unuiĝas tiel harmonie kun la dekoraj linioj ; e) tiuj 
landoj Persio estas konsiderata kiel liveranta la plej belajn 
specinienojn tiel pro la uzata malerio kiel pro !a mildeco 
aŭ la brilo de la nuancoj kaj la lerteco de fabrikado. 

Oni scias, ke la tapiŝo estas nodita ; ĝi ne estas teksita 
kiel ŝtofo nek stebbrodita kiel kanvasajo. La laboristo uzas 
Ĉefe ŝaflanon, kaprin- aŭ kamelharojn kaj silkon. La 
farboj ĉe la aŭtentikaj tapiŝoj estas vegetalaj. Tio estas 
ph ofta ĉe la malnovaj ekzempleroj ol ĉe la modernaj, kiujn 
kernio fuŝis. Aiuno estas la korodilo la plej uzata ; vinagro, 
suko dt- vinL»eroj kaj de oranĝoj utilas kiel acidoj 

Verdo estas por Mohamedano la sankta koloro; oni facilr 
rekonas laŭ lia verda turbano tiun, kiu pilgriiriis al la tomb- 
ejo de 1’profeto; sekve la verdo ne deva.s aperi cn tapiŝo 
difimta por hejmaj uzoj, ekzemple en piedtapiŝo. hstus por 
vera kredulo profani sanktegan senton. La aliaj koloroj, kon- 
traue. estas vaste aplikataj krom la violkoloro, kiun oni vidas 
iiialoftc; la bluo estas ekstraktata el la indigo, kiun Hindio 
liveras en plej bona kvalito, la flavo estas ĉerpata el la 
granata ŝelo, dum oni ricevas la ruĝon, ĉu per la Meksika 
koĉenilo, ĉu en la praepokoj infuzadante ŝelojn, speciale 
de la „ coccus “ kreskanta en la Ararat-montoj. 

I^i fabrikado de tiuj tinkturoj estas familia sekreto, kiu 
transdoniĝas de generacio al generacio; la receptoj kaj 
rinkturaj procedoj de la nomadoj de Boĥara aŭ de Ĥiva ^stas 


44 (4) 


<* ESPERANTO * 


N® 3 


tre ŝatat.ij, C.tr tiuj iabrikantoj u/.as nur vegetalajn farbojn, kiujn 
ia sujh» uiiidigas kun l.i tcitipo, fandante ĝeneralan harmonion 
sur ia bone preparifaj fapiŝoj. 

\..i onenta 'aboristo maigrandigas sian ilaron je la 
imra necesajo ; ĝi esias simpia kadro, sur kiu ii streĉas la 
l.ulenojM, kittj ufilos kief suf-fenajo de la uiultkoloraj nodoj; 
1‘oste, iiavante je sia di.spouo malsmiiiajn lanojn kaj fadenojn, 
pei lertaj .fingroj ii ligas serion da nodoj unuj apud la 
ali.tj iau sia dekora lanfazio. Per tondilo li liberigas la 
fadenojn eiliritajn el !,i lanbulo kaj per ligna marteleto li 
kimpremas !a uodojn por atingi densan ligajon; la mana 
uodigo e-stas des pii bona kaj ŝatata, kiam !a nodoj 
esfas pli ifelikafaj kaj detisaj. Uni fion konstatas laŭ la 
posta flanko; lau la hancuj verkistoj (ioncourt, kies „Tag- 
libro“ enliavas ne nnt ntiti dubiiidan rakonton, la orienta 
vinrio signas sian tapĴMin, kunnodante unu el siaj haroj, 
stibskribo f.icile imitebla, kiei tiuj de multaj pentrajoj cetere. 

I.a fabrikantoj kaj ŝatantoj distingas la tapiŝojn laŭ ilia 
deuseco, ilia pltiŝa tuŝo, la longeco de ia lanoj, la amplekso; 
ek/isfas la malgranda kvadrata tapiŝo Tŝartuutd. la preĝa 
tapiŝo aii / )sanem poste la Scdjadvs, kiu ampleksas unu 
metron laularĝe kaj dti melrojn laulonge ; la subtileco de 
la fabrikado estas taksata lati la nombro de nodoj po kvadrat- 
ventiiiictro, Tapiŝo de Karassan liavis ĝis 20nodoj po kv.cm.; 
nomada lapiŝo bavas db nodojn, dum Smirna tapiŝo liavas 
imi 12. Tameii om trovas tapiŝojn <te nomadoj en Armenio, 
ĉe kmj l.i noinbro dt nodoj atingas ia d<> nodojn de Persn 
tapiŝo. 

I.a dckorajoj de la tapiŝoj estas ekstrenie variaj, malgraii 
ke oru konservas Ia ornamojri kaj platajn kolorigojn here- 
ditajn el la < ireka arto. I.a Korano malpermesas la bildigon 
de la profeto, de liomaj vi/aĝoj kaj eĉ de inalpuraj bestoj ; 
tamen la regulo nc e.stas laŭlitere obeata, ĉar jam en la 
malnovaj Sarazenaj tapiŝoj de la XII a jarcento, epoko de 
arda kredo, oni trov.ks bestajn tigurajojn. 

Sur la Persaj tapiŝoj la leono ludas blazonan rolon, li 
pre/.entas la fortikecon, la potencon, la eslrecon kaj la lumon. 
I.a antilopo estas la bildo dc la mondo kaj de la nokta 
ripozo, la liuudoj kaj lupoj prezentas famon kaj honoron; 
oni renkontas ankaŭ aliajn simbolojn devenantajn de Ĉinaj 
koncoptoj ; ekzemple kvin oktogouoj, kiuj prezentas la kvin 
eleincntojn, nome akvo, liguo, fajro, metalo kaj tero, kiuj 
devas forigi la nialbonajn spiritojn; la karakterizo de la 
tenestraj tapiŝoj estas la krucaj aranĝoj de la fotkij ornamajoj; 
°ni retrovas ilin en la belaj specimenoj, kiujn Carp.iecio 
peiuligas je la balkonoj de la domoj en siaj famaj pentrajoj 
de S-ta ( ioorgo de ia (irekoj en Venezia. I.a tuta floraro dc 
Peisiu kaj ĝia tiel vatia stiligo reaperas sur la tapiŝoj de 
Siro kun birdaj plumaroj kaj oftc beiskribaj temoj ; sur la 
malnovaj tapiŝoj la Koranaj paragrafetoj najbaras kaj inter- 
plektiĝas kun arabeskoj, kies signifon ne ankoraŭ trovis la 
komentariistoj, ĉar la preĝo kaj la skribo estas ligitaj ĉe la 
Mohamedanoj laii mister j kaj sinibolaj rilatoj. 

I.a porpreĝa tapiŝo prezentas kelkajn apartecojn: je unu 
e! i.i ekstremajoj estas kupolo. kies pinto devas esti dircktata 
a! Meko je in vespera lioro ; sube oni rimarkas triangulon, 
kies pinto signifas la sanktaii moskeon, fine kombilon, 
rememorigautan al la kredanto, ke li devas sin lavi an- 
tau ol mterparoli kun Allah. Preĝante la Mohamedano prenas 
sian rozarion, la Tcsluh, kunmetatan el 99 ŝtonoj dispartigitaj 
en tri vicoj per kvasto aŭ pli valoraj gernoj. kaj premas 
ĝm niter siaj fingroj elparolante la sanktan nomon. Sole la 
Suuitoj rezignas je la rozario kaj nur elstreĉas siajn tingr- 
artikojn je la preĝa iioro; la diversaj ritoj de tiu liturgio 
\idiĝas per aliaj simboloj sur la uzataj tapiŝoj. 

Kiou diii pri ia magio de la koloroj. de la ŝanĝaj rebriloi. 
de la ludo de la nuancoj kaj pri la impresoj de tnelankolio 


kaj kvietigo, kiujn ili naskas? Kiel priskribi la multenombr- 
econ de la omamoj kaj dekoroj? La plumo estas ue- 
kapabla analizi kaj esprimi la artajn sentojn, kiujn donas 
bela tapiŝo : iii estas forkurantaj nuancoj kvazaŭ disŝutita 
parfumo, hclaj kolortuŝoj, sub kiuj delikata impreso de 1’okulo 
aii de la spirito nin Jogas, nebula neprecizajo, kiu subite 
vaporiĝas, intermiksitaj kaj nedaŭraj itnpresoj, kies subtil- 

i econ povas kapti nur meditenia anirno. 

< 

Trad. : Renaud Richez. 


La papermono dum la Franca revolucio 


I.a nuntempa malplivaloriĝo de la mono e‘n ia miJitintaj 
j sekve dc la amaseldono de papermono, remernorigas 

pri simila krizo okazinta dum la tuta daŭro de la Franca 
revoJucio. Ankaŭ tiam la senĉesa eldonado de paperniono 
kauzis grandegan plialtiĝon de la prezoj, teruran ekonomian 
krizon, fine bankroton. Sed la krizo estis malpli grava o! 
la nuna en tiu ĉi senco, ke ĝi estis nur Franca. 

Parte kaŭzita de la nialboiia ekonomia administrado dum 
la rnalnova reĝimo, la Frartca revolucio neniam sukcesis 
venki !a financajn embarasojn. Je la fino de 1789 ia ŝtato 
estis bankrotonta, kaj ĉar tion volis nepre eviti la Konsti- 
tuanta Kunveno, oni devis trovi novajn riinedojn. Ĝi do 
dekretis, je la 21 decembro 1789, la kreon de «eksterordinara 
kaso“, provizota per la vendo de naciaj bienoj, patriotaj 
donacoj kaj aliaj enspezoj ; tiu kaso celis repagi ia nekon- 
soliditan ŝuldon, rnalpliigi la konstantan ŝuldon kaj havigi 
al la registaro diversajn sumojn. Por plenigi ĝin, la leĝo 
fiksis la aŭkcian vcndadon de la ekleziaj kaj ŝtataj propraĵoj 
ĝis sumo da 400 milionoj da funtoj, prunteprenon de 80 
inilionoj ĉe la Diskonta Kaso (al kiu jam estis ŝuldataj 184 
milionoj), fine la eldonadon de 400 milionoj da asigno- 
biletoj (assignats). 

Kiel volis la leĝofarardo kaj kiel montras la egaleco de 
la sumoj, tiuj asignobiletoj devis servi por la aĉeto de la 
vendigataj naciaj bienoj, tuj liverante monrimedojn al la 
registaro. Ili estis kvazaŭ hipotekaj biletoj, garantiitaj pcr 
naciaj bienoj. Oni antaŭvidis, ke je la fino de 1795 ĉiuj 
asignobiletoj estos revenintaj en la ŝtatkason. En la komenco 
oni eĉ fiksis procenton da 5 °/o ĉiujare enkasigotan de la 
paperposedanto, sed jam en aprilo 1790, tiu procento estis 
malaltigita je 3 %, kaj oni dekretis la devigan akcepton de 
ia asignobiletoj. Baldaŭ oni nuligis la procenton kaj pli- 
grandigis la eldonon : je la fino de septembro 1790, ĝi 

atingis 1200 milionojn kontraŭ garantio ne superanta 400 
milionojn. 

De tiu momento, la ĝusta vojo ne plu povis esti re- 
atingata. Fn junio 1791, estis voĉdonata nova cldono de 
000 milionoj ; sarntempe oni decidis presigi biletojn por 
sumoj malsuperaj je 200 funtoj. Efektive, ĝis tiam, por ke 
la papermono ne elpeiu el la inerkato la metalmonon, oni 
ne estis presiginta malgrandvalorajn biletojn. La 100-funta 
bileto, kJu en januaro 1790 valoris 96 funtojn en metal- 
mono, 95 en julio, 91 en januaro 1791, estis falinta je 87. 

A1 la jam eldonitaj 1800 milionoj, la Leĝofaranta Kun- 
veno aldortis 900 novajn milionojn. Tial, la kurzo de !a 
asignobiletoj falis ĝis 72 en januaro 1792 kaj ĝis 61 en 
julio 1792. Je la ekkunsido de la Konvencio (septembro 
1792), ilia valoro atingis nur 51 Fr. ; tio ne malhelpis la 
Konvencion eldonigi ankoraŭ 7247 milionojn da asigno- 



N® 3 


* ESPERANTO * 


(5) 4fi 


biletoj. Por kontrsŭbatali ia malplivaloriĝon, oni riialpermesis 
la uzon de Ja metalmono. eĉ je mortpuno (dekreto de 5 sep- 
tembro 1793), fiksis maksimumajn prezojn de la negocajoj, 
sed la ekonomia vivo fariĝis malfacilega kaj la vendajoj 
malaperis el la merkato. La ekonomiaj leĝoj montriĝis pli 
fortaj eĉ ol la gilotino, kaj la asignobileto plu falis. 

En julio 1793, okazis la unua bankroto : la asignobiletoj 
kun la reĝa bildostampo (presitaj ĝis somero 1792) kaj 
superaj je 100 funtoj estis malvalorigitaj, seri kompenso al 
la posedantoj, sub la preteksto, ke nur aristokratoj povas 
havi tiel altajn biletojn. Sed eĉ tiamaniere malpligrandigante 
je 558 milionoj la cirkuladon de la asignobiletoj oni ne 
sukcesis daŭre pligrandigi ties aĉetpovon ; Ja diferenco inter 
la garantio kaj la eldonita papermono estis tro granda, por 
ke Ĉi tiu povu reakiri krediton. La malaltiĝo ne estis daŭre 
venkebla. De 23 Fr. en julio 1793 oni ja sukcesis reatingi 
40 en januaro 1794, sed jam en 1794, 100 Fr. paperaj 
valoris nur 34 Fr. metalajn. 

Robespierre estis renversita ; la Thermidor uloj ekprenis 
la regadon. Sed ĉar ili daŭrigis eldoni papermonon, Ia 
politikaj ŝanĝoj estis senefikaj ; la asignobiieto ankoraŭ pli- 
malaltiĝis; en januaro 1795 ĝi valoris jam nur 18 Fr. 

Sub la reĝimo Direktoria, la samaj kaŭzoj naskis la 
samajn efikojn. Por aĉeti 24 Fr. arĝentajn, oni devis elspezi 
2.i8 Fr. paperajn la 1 aprilo 1795, 299 la 1 majo. 439 la 
1 junio, 808 la 1 julio, 807 la 1 aŭgusto, 1101 la 1 sep- 
tembro, 1205 la 1 oktobro, 2588 la 1 novembro, 3575 la 
1 decembro, 4658 la 1 januaro 1796, 5337 la 1 februaro, 
7200 la 1 marto. 

La prezo de la negocajoj proporcie pligrandiĝis. La 
ŝtatoficistoj apenaŭ povis vivi, la rentuloj morlis de inalsato ; 
nur tiuj armeoj, kiuj vivis sur fremda teritorio, havis toler- 
eblan sorton. La asignobiletoi preskaŭ nenion plu povis 
aĉeti; la pli granda parto dc la cirkulado fariĝis sen ili. 
La prezoj estis eksterordinaraj : ekzemple, paro da ŝuoj 
kostis 8000 ĝis 10,000 Fr. en papermono, funto da butero 
600 ĝis 700 Fr. (Similaj prezoj ekzistas nun en Rusio pro 
la malvaloriĝo de la rublo.) Tiuj ciferoj ne mirigas, se oni 
scias, ke dum sia kvinjara ekzisto la Direktorio eldonis 35 mi- 
liardojn 603 milionojn da papermono. Ĝi eĉ kreis specialan 
paperfabrikejon nur por tiu celo. 

Kiarri la asignobiletoj perdis preskaŭ sian tutan valoron, 
oni provis redoni al ili aĉetpovon, interŝanĝante ilin kontran 
tiel nomitaj „teritoriaj mandatoj\ Dum la asignobiletoj 
povis servi nur por pagi !a naciajn bienojn aŭkcie vendatajn. 
kaj kies prezo altiĝis proporcie al la malplivaloriĝo de la 
papero, la „teritoriaj mandatoj u , kreitaj en marto 1796, estis 
senaŭkcie repageblaj per naciaj bienoj. Tatnen ili ne plu 
trovis krediton, kvankam la 2 miliardoj 400 milionoj eldonitaj 
estis hipotekataj per bienoj da 3 iniliardoj 785 milionoj. 
Same kiel la asignobiletoj kaj eĉ pli rapide, ili maialtiĝis 
tiel, ke ilia valoro fariĝis nula. 

Oni devas tamen konstati, ke la ideo de la asignobiletoj 
estis neniel absurda kaj estus restinta praktika, se la eldono 
estus proksimume kovrita de la garantio. Fstis tro malfrue, 
kiam^ oni provis tion fari ; la konfido estis for. Oni devas 
ankaŭ konstati, ke rilate la militistan reziston, la asigno- 
biletoj, eĉ malplivaloriĝintaj, faris servojn, kaj ke ili precipe 
montriĝis utilaj per Ja dispecigo de la grandaj feŭdaj bienoj. 

Lau Prof. 0. Karmin. 

Trad. : A. R. 


El hisforio kaj vojoj de la konfraŭfuberkuloza bafalo 

La ideo de malsano estas kunligita kun ideo de sano 
kaj de bona farto, kaj tia! bataias homo kontraŭ malsanoj 
jam de plej antikvaj tempoj. En la plej malnovaj kaj antaŭ- 
historiaj tempoj kunligiĝis la ideo de nialsano kun ideo de 
iu demono, de iu malbona spirito, kiu ekloĝas en hoino. 
kaj ia kuracado estis kunligita kun superuatnrajoj kaj sorĉoj. 
La kuracistoj estis aŭ pastroj aŭ sorĉistoj, kaj ili uzis kiel 
sanigilojn diversajn nenaturajn rimedojn kiel: miraklojn, for- 
igadou de sorĉoj, oferdouojn a! la dioj, aljurigoju aŭ ek/or- 
cizojvi por forpeli la malsanon. Ankaŭ en hodiaŭa tempo 
Ĉe popoloj starantaj sur malalta ŝtupo de kulturo, la popola 
kuracmaniero estas tre stranga. Tiel. ekzeinple, dank’ al la 
etnografiaj verkoj de Talko-Ĥrmcevic kaj Verenko, ni scias. 
ke en suda Rusio oni rekomendas kontrau tuberkulozo kapon 
de vulpo, ne tute freŝan, senhaŭtigi, kuiri en akvo kaj la 
dekoktou uzadi por bano. La efiko devas aperi posi kclk- 
foja banado. En aliaj regionoj oni rekomendas kiel bonegan 
kontrantuberkulozan rimedon la restajon de akvo, restintan 
post trinkigo de Cevalo en la sitelo kaj kunmiksitan ktm 
ĝia salivo. Ln alia distrikto estas mirakla rimedo kontraŭ 
tuberkulozo litaj cimoj sekigitaj kaj pulvorigitaj aŭ eĉ vivaj, 
pistitaj kuu sukero. Fn alia distrikto la ftizulo eksidas rajd- 
maniere sur ŝovelilo, kaj malantaŭ li eksidas la vilaĝa tuŝ- 
kuracisto ankaŭ rajdmaniere sur balailo. kaj ili trifoje ĉirkaŭ- 
rajdas ĉirkau la korto kaj dume la fuŝkuracisto vokas „ftizo, 
malbono, iru for ekster la pordegon\ Poste ili forrajdas 
tra la pordego. Tiu ci ceremonio ripetiĝas dum tri sin- 
sekvaj tagoj. 

Kaj tamen jam Hipokrates, kiu naskiĝis ĉirkaŭ 460 jaroj 
antaŭ Kristo, estis la unua kuracisto kaj pensulo, kiu mal- 
akccptis ĉiun supernaturecon ĉe la disvolviĝo de malsanoj 
kaj Ciun partoprenon de demonoj au de malbonaj spiritoj. 
De Hipokrates datiĝas ankaŭ la komenco de la scienca 
medicino, kaj li estas konsiderata kiel la kreinto de la precizaj 
kaj scicncaj ideoj pri malsano, Same Hipokrates kiel aliaj 
emincntaj kuracistoj en antikva tempo, ekzernple Celsus, 
Arctaeus, Haleu, Paŭlo e! Fgina k. a. konis tubcrkulozon 
(ftizon) kaj difinis ĝin kicl nlceron de puimoj. Ili estis tre 
lertaj observuloj, kaj ĉar ia hodiauaj kuracistaj helpiloj kaj 
!a novaj eltrovajoj de la nuntempa medicino estis a! ili 
nekonataj, tial ili tiom pli profunde studadis kaj observadis 
la aspekton de malsaiiulo kaj de liaj eksteraj simptomoj, kaj 
tial ili estis majstroj en priskribado de malsanbildoj, de 
historioj de malsano kaj de aspekto de malsanuloj. Tiu- 
tempaj priskriboj klinikaj restis ĝjs hodiaŭa tempo en la 
trezoro de kuraroscienco. Ofte kuracistoj ankaŭ hodinn 
nomas iajn simptomojn per norno de Hipokrato, kiu ilin )a 
unu3 priskribis, ekzernple: la vizaĝo Hipokrata, Ja ekskuo 
Hipokrata, k. t. p. Fi tiuj antikvaj tempoj restis ĝis hodiaŭa 
tago la priskribo de aspekto de ftjzulo kun liaj okuloj kaviĝ- 
intaj, travidebiaj kaj brilantaj, kun ruĝiĝaj vangoj, ahunda 
ŝvito kaj senĉesa tuso kaj sangokraĉado. 

La pozicio de kuracisto kontraii tuberkulozo de teinpo 
Hipokrata preskaŭ ĝis dua duono de la 1 9« jarcento esti.s 
ekskluzive kaj sole individua. Nur ia malsanulo mem cstis 
sola kiel individuo kaj ekskluziva objekto de kuraco. I.a 
kuracisto, se li ne povis lin sanigi, kiopodis almenan mildigi 
iiajn suferojn, malpligrandigi lian tuson kaj kraĉadon. Icaj 
malaltigi la febron. Satnmaniere oni tlegis ankau aiiajn 
nialsanojn nur individue, krom la malsanuloj je pesto. lepro 
kaj holero. La kauzo de tuberkulozo kaj ĝia esenco estis 
a! antikvaj kuracistoj same nekonata, kiel a! kuracistoj de la 
18» jarcento. Oni ne scias tute certe, ĉu infekteco de tuber- 
kulozo estis konata de !a antikvuloj. 



* ESPERANTO « 


4(> (*j) 


N« 3 


iJuni la mezepoko la kuracista scienco restis pri tuber- 
kulozo en rnaliumo. Oni nur provis diferencigi diversajn 
specojn kaj kategoriojri de tuberkulozo lau okulvidebiaj 
sirnptornoj. Tie! ekzemple Morton elkalkulis 14 kaj Sauvage 
20 specojri de luberkuiozo. Krom tio oni lau supraĵaj ana- 
lorrttaj esploroj multc diskutjs pri la esenco de tuberkulozo 
kaj plejparte konsideris ĝin kiel inflamon de pulrnoj. El 
mezepoko ni havas kelkan scion pri t. n. skrofulozo, kiun 
ia nuntempa medicino konsideras kiel lokan tuberkulozon 
loksidan en lirnfaj glandoj. Nomt* la Erancaj kaj Arigiaj 
reĝoj havis, kiel oui diris, dank’ al Dia graco, rniraklan pri- 
vilegion de kuracado per reĝa tuŝo al malsanuloj. Oni sciigis 
pri la tago kaj loko, kiani kaj kie tiu Ci ceremonio okazos. 
Titi Ci kutimo de reĝa tuŝado al skrofulozuloj dauris en 
Anglio ĝ*s koinenco de 18» jarccnto kuj en Francio ĝis 1824 
t. e. ĝis Karlo X a . Dank’ al tiuj Oi ceremonioj ni eksciis. ke 
!a skrofulozo estis tiutempe disvastigita, kaj ke ekzemple 
ntir el sola Hispanio ĉiujare Cirkau 500 malsanuloj turnis 
sin a! la Eranca reĝo. Car oni diradis: „la reĝo ilin tuŝas, 
Dio ilin kuracas. - En titi lernpo oni komencis konsideri 
pusantan skrofulozon kiel infekta, kaj en duono de i 7« jar- 
cento iu pia virino ioridis en (diampagne izoiigan malsan- 
ulejon por Jnfektigaj" skrofulozuioj. 

Ankaii konvinko pri mfekteco de pulrna tuberkulozo 
komencis tiam matrapidc disvastiĝi, sed ĉefe nur en suda 
Eiiropo. Tre intercsa dokumeiito pri tiu Ci fakto estas edikto, 
eldonita en 1751 de Ferdinando VI J la Hispana. Laii ĝi uzado 
de tolajo, mebloj kaj objekioj ajiartenantaj al malsanuloj aŭ 
mortintoj je tuberkiilozo kaj aliaj infektaj rnalsanoj estis 
danĝera, kaj oni devis ilin forbruiigi. La estraro devis pro- 
tokoli liston de vendataj malnovaj objektoj kaj permesi nur 
komercon kun tiuj objektoj, kiuj havas ateston pri sia sen- 
danĝereco. I.a kuracistoj devis informi la registaron pri la 
gemalsamiloj k.ij gemortintoj je ftizo. En okazo de mal- 
zorgo, ili devis pagi monpunon, la unuan fojon 200 du- 
katojn, kaj eshs haltigataj en sia profesio por templimo de 
unu jaro ; la duan fojoti atingis ilin monpuno de 400 du- 
katoj kaj torpelo el patrujo por kvar jaroj. ĉiuj aliaj per- 
sonoj flegantaj malsanulon kaj la servistaro, se ili malzorgis 
avizi pri ftizo, estis punataj la unuan fojon per 30-taga 
mallibciejo, la duan fojon koudarnnataj je kvar jaroj de 
galcroj ('iuj estraroj civilaj, pastraj kaj militistaj devis 
aranĝi en civilaj kaj militistaj malsanulejoj forbruladon de 
Ciuspeca tolajo uzita de ftizuloj. 

Tridek jarojn poste (en 1782), l-ilipo !V>', reĝo de Napolo, 
Sicilio kaj Jeruzalemo, ordonis per trumpetoj anonci sui 
stratoj kaj placoj de Napoio la Jnstrukcion por la publiko" 
pri infekteco de ftizo, redaktitan dc Napola medicina fakultato. 
Ankaŭ tiu Ci edikto punis preterlason de informo per rnon- 
puno de 100 dukatoj, rnalliberejo, galeroj kaj ekzilo el 
la regno. 

Tiel do en sudaj landoj de Kŭropo, en Hispanio. sur 
Halearoj, en regiono de Romo kaj en la Napola reĝolando 
oni kredis jam en duono de 18 a jarcento je infekteco de 
tuberkulozo. Oin konfesis la medicina fakultato. kaj la po- 
polo ĝin nkccptis. Diirne ln resto de Eŭropo nenion soiis 
pri tio. 

Memkotnpreneble kanze de la supre menciitaj ediktoj 
kveiĝis certaj kutimoj kaj manieroj de konduto koutraŭ !a 
ftizuloj. !!i estis ofte kaŭzo de grandaj malagrablajoj, de 
konfliktoj kun la Cirkaŭantaro, kiuj estis tute nekompreneblaj 
eĉ por klcraj personoj kaj inteligentuioj, kiuj aivenis el nordo 
de Eŭropo suden. ekzemple por kuracado de pulntaj mal- 
sanoj. Tiajn turmentojn sufcris inter aliaj ankaŭ la glora 
kompoitisto Chopin, kiu, niaisana je pulmoj, akoinpanata de 
Sinjorino George Sand. ekvojaĝis Cirkaŭ 1838, por kuraciĝo 
sur la insulon Majorko (Balearoj). La priskribon de liaj 


turmentoj ni trovas en letero de George Sand, kiu skribas 
laŭvorte: .Jen mi revenis Francion post ia plej malfellĉa 
provo de vojaĝo, kiun oni povas a! si imagi. Post milo 
da klopodoj kaj grandegaj monelspezoj ni sukcesis ekloĝi 
stir Majorko, en lando grandioza, sed terure malgastema. 
Post uuu inonato !a kompatinda Chopin pli grave mal- 
saniĝis, kaj ni alvokis unu kuraciston, du kuracistojn, tri 
kuracistojn, scd ili, unu pli granda azeno ol la dua, komencis 
disvastigi sur la insulo la informon, ke la malsanulo suferas 
je ftizo en lasta stadio. Tiukaŭze grandega paniko ! La 
ftizo okazas malofte en tiu klimato, kaj ĝi estas konsiderata 
kiel infekta malsano ... La posedanto de malgranda dometo, 
kiun ni luprenis, brutale elpelis nin ekster pordegon, kaj 
volis kornenci juĝan proceson por devigi nin al repurigo de 
lia pestigita dometo. Ni ekloĝis en Chartreuse de Valde- 
j mosa ... ni ne povis ricevi servistojn, Car neniu volis servi 
j flizulou. La malsekeco estis en Chartreuse tiel granda, ke 
ni decidis forveturi je ĉiu prezo, kvankam Chopin -ne havis 
eĉ fortojn por treniĝo. Ni postulis sole ununuran unuan 
kaj samtenipe lastan servon ! vagonon, por lin venigi al loko 
Palma, kie ni volis enŝipiĝi. Tiun Ci servon oni al ni rifuzis, 
kvankam niaj amikoj ĉiuj havis veturilojn kaj estis tre bon- 
havaj. Ni devis fari tri mejlojn (Francajn t. e. ĉirkaŭ 5 kilo- 
metrojn) sur detruitaj vojoj en „birlocho“, t. c. en puŝĉaro. 
Alveninte en Palma Chopin suferis je terurega pulma sang- 
elfluo. La sekvintan tagon ni enŝipiĝis en la ununuran 
vaporŝipon de tiu ĉi insulo, kiu servas por transporto de 
porkoj al Barcelono; oni ne povis alimaniere forlasi tiun 
malbenitan landon. En momento kiam ni forlasis gastejon 
en Barcelono, la mastro postulis de ni pagon por la lito, 
en kiu kuŝis Chopin, sub preteksto, ke ĝi estis infektita, 
kaj ke polico igis lin bruligi ĝin." Similajn rnalagrablajojn, 
kiel Chopin, suferis nnkaŭ glora Franca verkisto Chateau- 
briand. kiu troviĝis en Romo en subita financa embaraso. 
ĉar neniu volis aĉcti de li veturilon tial ke Sinjorino de 
Baumont, malsana je pulmoj, du aŭ tri fojojn ĝin uzis. 

Krom la loka disvastiĝo de scio pri infekteco de tuber- 
kulozo en suda Eŭropo, la 18 a jarcento ne alportis pii 
gravajn progresojn, kiuj kunhelpus al klarigo de esenco de 
tuberkulozo kaj antaŭenpuŝus batalon kontraŭ ĝi. Anstataŭ 
esplori kaj observi oni senĉese interpretis kaj disputis pri 
malbonaj sukoj aŭ huinoroj, kaj opiniis, ke amaso de tiuj 
Ci sukoj ekscitas pulmojn kaj eliĝas sub formo de kraĉaj'o. 
Gi estis ticl nomata „humoralismo“, kiu regis la tiutempajn 
kuracistajn skolojn kaj havis pli filozofian ol kuracistan 
karakteron. 

Sed iorn post ioni komencis aperi en medicino ideoj, 
principoj kaj metodoj precize natursciencaj, kaj paŝon post 
paŝo disvolviĝis tiel nornata „anatomia“ ideo pri malsanoj. 
Jam en 19 a jarcento, sub influo de Berlina scienculo Vir- 
chow. disvastiĝis la opinio, ke la esenco de la matsano 
konsistas en ŝanĝiĝo de anatomia konstruo de ĉelaj'oj kaj 
organoj, alivorte, se okazas dum ftizo simptomoj pulmaj 
kiel tuso, kraĉajo, sufokeco, k. t. p. ili devenas de anatomiaj 
ŝanĝiĝoj en ia strukturo de pulma ĉelaĵo. Estas tre interesa 
fakto, ke de tiu ĉi Virchow devenas la noino „infektaj mal- 
sanoj “ , sed ke li la tuberkulozon ne envicigis ankoraŭ en 
infektajn malsanojn. La Viena kuracisto Auenbrugger eltrovis 
manieron de espioro de rnalsanuloj, precipe de torakso, pere 
de fingra perkutado. Tiu ĉi inetodo estis pli poste de Cor- 
visart. gardkuracisto de imperiestro Napoleono, plibonigita 
kaj disvastigita. Samtempe la Franca kuracisto Laĉnnec 
eltrovis metodon de aŭskultado de internaj organoj kaj 
eitrovis aŭskultilon aŭ „stetoskopon“, Tiu ĉi scienculo dum 
longa vico da jaroj senĉese kaj fruktoplene prilaboris la 
inetodon de aŭskultado kaj ĝin alkondukis preskaŭ al la 
plej alta ŝtupo de precizeco. Tiu ĉi granda kuracisto, 


* ESPERANTO * 


(7) 47 


N° 3 


modesta kaj persista, spite de multaj mokaj kaj ironiaj 
atakoj de tiama Pariza profesoro Broussais., ebligis dum la 
vivo de malsanulo studadon de la malsaniro kaj instruis 
ekkoni kaj valorigi diversajn signojn de la malsano, unu- 
vorte, ii instruis la kuracistojn esplori puimojn kaj diagnozi 
tuberkulozon. Per mirinda sortironio tiu ĉi unua pioniro de 
scienco pri tuberkulozo mortis ĝuste je tiu Ci malsano en 
45* vivjaro. 

Kvindek jarojn poste scienco pri tuberkulozo taris pluajn 
grandegajn progresojn. Franco Villemin alvenis sur bazo 
de precizaj kaj modelaj sciencaj esploroj al konkludo, ke 
tuberkulozo estas transportebla kaj infekta, kaj ke oni 
povas ĝin transkonduki el hotno a! bestoj, kaj nome al 
kaprino, marporko aŭ kuniklo, ke ĝia kaŭzo estas iu 
infektajo, tiam al li nekonata, kiu transirinte de unu organ- 
ismo al ia dua infektas ĝin. Li do precize kaj science 
pruvis fenomenon, kiu jam de longc estis ĉi tie kaj tie 
observata kaj supozata, sed kiu ĝis liam ne estis ĝenerale 
akceptita kiel scienca aksiomo. Villemin, kiu estis nnlitista 
kuracisto, eltiris pluajn konkludojn pri senpera infekteco de 
ftizo kaj esprimis opinion, .ke soldato ftizulo estas por 
sia najbaro en soldatejo la samo, kio Cevalo malsana je 
nazmuko estas por sia najbaro en stalo“. Poste, en jaro 
1882, la Germana scienculo Robert Koch malkovris tiun ĉi 
ĝis tiam nekonatan infektajon. montris ĝin al kuracista mondo 
kaj pruvis sendube kauzecan interrilaton inter la bakterioj de 
li malkovritaj kaj la procezo de tubeikulozo. Tiam la scienca 
horizonto entute ekklariĝis, kaj pluaj rnalkovroj rapide sekvis. 
Koch ankaŭ klare kaj precize elmontris, ke tuberkulozo, kiel 
malsano infekta, devas esti kontraŭbatalata per rimedoj kaj 
metodoj uzataj por kontraŭbatalo de aliaj infektmalsanoj. 
Granda aro de pluaj medicinaj esploroj sekvis, kiuj klarigis 
kiamaniere bakterioj eniras en organismon, kaj kio post ilia 
rnvado okazas en organismo, kiamaniere Ia malsano trans- 
portiĝas kaj, la plej grava afero. kiamaniere oni povas ĝin 
kuraci^ ĝin eviti kaj profilakti. 

(Daŭrigota.) I)-/o Maksitniliatio Hlassbcrg (Krakovo) 


I 

* 

; 


i 

t 

* 



* NOTOJ * 


Fumado kaj virina beleco. — En tempo. kiam ia virino 
ccias al rajtegaleco kun la viro, rnultaj junulinoj krcdas pravigi piej 
bone tiun pretendon, montrante, ke ili alkutimiĝas ankaŭ al !a 
fumado apud aliaj viraj kutimoj. Vere neuiain oni renkontls tioin 
da cigaredfumantaj junulinoj kaj virinoj. lnterese estas audi 
Londonan portretiston pri la furnado de la junulinoj. Nomc ii 
rimarkis ĉe plej multe da belcgaj junulinoj ,du difektojn- cn U 
vizaĝo, kiuj estas sekvoj de malmodera fumado: unue fruajn faldojn 
en la anguloj de la buŝo, kaj due antaustarantan sublipon. Ambau 
malbelaĵojn li atribuis unuc, tion diras la pentristo tre malĝentile, al 
la pH granda babilemo de la nuna generacio de la malforta sekso. 
Sed la rnoderna knabino vere estas mnlpii babilema ol tiu de la 
pli fruaj generacioj kaj preferas, anstataŭ prudenfe konversacii, sin 
kuŝaĉigi sur seĝojn kaj kanapojn, balanci la piedojn kaj fumndi. 
I,a faldo en la buŝanguloj kaj la antaŭstaranta sublipo estas nenio 
alia ol efikoj de la ekscesa konsumo de cigaredoj. I,i konstatis 
tion nerefutc-ble per kontraŭprovoj. Ĉar en la vizaĝoj de belaj 
junulinoj, kiuj de tempo al ternpo sin donis al la ĝuo de cigaredo 
kaj ne ,fumis klei kamentuboj' estas videbla eĉ ne unu el ambaŭ 
difektoj. Pro tio jam nun estas tempo averti ia junulinojn kaj vir- 
inojn pri la cigaredfumado. Estas afliktige vidi, kun kia delogema 
reklamo vorta kaj bilda oni prefere prezentas fumantan junulinon 
kaj rekomendas la fumadon. Junulinoj kaj knabinoj bonvole akceptu 




la spertojn dc la I.ondona portretisto’ La nefumado al neniu ankorau 
malutilis, precipe ne al la heleco. - Af. /. A, 

Pri aeroplana rapideco. Ĉe la Kranca Akatlcmio de 
Sciencoj S-ro Rateau faris raporton pri la aeroplana rapideco kaj 
flugpovo. Je alteco de 57t>3 metroj, kie la aerorczisto csias malpli 
granda, aeroplano povas senhalte flugi kun sama esoncopezo -H15 
kilometrojn, tlo estas pii ol la larĝeco de Atlanta Oceano Jc la 
samaj kondiĉoj ĝi povus ntingi rapidecon de 4tvt kilometroj horc. 
(La nuna rekordo estas ‘J7ti kin iiorc.) Aeroplano, kiu povus kun 
porti duoblan esencopezon, havus eblon senhalte flugi «>i>50 kilo 
metrojn je 828J mctroj (t. e. proksimuine la distanco inter Parizo 
kaj (.ikago). Je rapideco de 4fi() km Iiore, aervojaĝo de Londono 
a! Nov-Jorko estus farebia en 1J lioroj. 7. 0. 

•• La automobiloj en Usono. Laŭ l.i lasta kalkulado faritn 
je la 1 julio, ia nombro dc la aŭtomobiloj eu LJsouo atingas |,n 
grandcgan ciferon de (>,353,233 Ĉar la loĝantato noinbras nuu 
105,186,167, oni dcduktas, ke ekzistas meznombre unu aiitomobilo 
por 19 loĝantoj. 

l-a rekordo apartenas al la ŝtato Nebraska pot 1,296.877 loĝ- 
anloj oni kalkulis 183,000 aŭtoinohiloju, l. e. unu po: 7 loĝantoj. 
Poste venas South-Dakoia kaj Iowa, kun 1 aŭtomobllo por 8 loĝ- 
antoj, sekvas California, Kansas kaj Montana kun 1 por 9 ioĝantoj. 

Hn 191 1 la nombro de la automobiioj eit Usono atlngis (>77,000, 
cn 1911 ĝi cstis 1,711,339. en 1916 3,512,996 kaj mm 6,353,233. 
ĉi <io dekobliĝls eu malpli ol dek jaroj ; la milita stato dum la 
permJo 1916 — 1918 grandege kreskigis la nombrou dc la motoi 
veturiloj La signifon de la supraj ciferoj oni komprenos pli bonc, 
se oni scias, ke en hrancio ekzistas prokslmume K«),(l00 aŭto- 
moblloj, do unu por 400 personoj. Ni aldonu, kc ekzistas en IJsono 
31.0(K) aŭtoniobil-vendagentejoj, 30,000 tenejoj kaj 2.5,000 riparistoj. 

Usona komerco kun Eŭropo. • i.a komerca bilanco d<- 
Usono kun Eŭropo por la jaro 191'.) montras 1435 rnilinnojn da 
dolaroj favore al IJsono. 

La cksportoj atingis 5186 rnilionojn, cl kluj 2279 a! Britio, 893 
al f ranclo, 443 al Iialio kaj 93 al Gcrmanio. 

La importoj atingis 751 milionojn, cl kiuj 509 de liritiu, 124 de 
I rancio, 59 dc Italio kaj 11 dc Germanio. 

En 1913 la eksportoj sumis 2184 miiionojn da dolarnj kaj la 
‘mportoj 1792. La eksportoj do kreskis je 2702, kaj la importoj 
malkreskis jc 741 milionoj. Tio parte klarigas la favoran staton de 
ia dolaro kornpare al la alilandaj Europaj valutoj. 

• Bankblletoj kaj orgarantio. - Jcn pri kvar grandaj Eu- 
ropaj latidoj tabelo de la cirkulantaj bankbiletoj kaj la orgaranlio 
La grandegaj diferencoj inter arnbaŭ parte klarigas la plialtiĝon de 
la vivkosto kaj la falon de la kurzoj: 

lUnkbilciOj 

Erancio . . . Er. 3(),(XK),000,(KK) 

Kalto . . I. 9,000,000,000 

( iermanio . . . Mk. 32.5(K),000,(XK) 

Austrio-Hungario. Kr. 3.5,fi(K),000,(KX) 


t >r>;ar4ntio 

5,8(K).000,(KK) 
895, (XX), 000 
1,100,000.000 
342,000,000 


El la mortanta Vleno. En _ la financo- kaj buĝei- 
komitato <ie la Austria parlamento, cstis rimarkite, ke cn decembro 
ekzistis cn Austrio 73,000 senlaboruloj, cl kiuj ,5(),(K)0 en Vicno. 
Sed en la fakoj de tombo-monumentistoj kaj ĉerko-lignaĵistoj estis 
eĉ nc unu pcrsono sen laboro! — • /.. A. /. 

La ‘ntelekta produktado en 1918. Laŭ Ja organo d< 
ia internacia oficejo dc- la Unuiĝo por la protekto dt la iiteraturaj 
kai artaj verkoj cn Bern. la nombro de la vcrkoj publikigitaj dum 
1918 attngis 14,743 cn Germanio (35,078 en 1933), el kiuj 10,000 
estas rceldonoj kaj ceteraj estas originaloj. 7716 en Britio ( 1 2;)79 
en l‘J13). 7686 en Usono (9085 en 1913), 5401 cn Italio ( 1!,I(X) 
en 1913), 4481 cn Erancio (11,460 en 1913), 4305 en Danio, 3681 
en Nederlando, 1764 cn Svisio, 1219 cn Hispanio. 



48 (8) 


N* 3 



homo 


linkvndukuj paĝuj dc- VVilhelm BOIsche 


■ 


K6K.li,- ridikici- <lutn IffT.I «•« K.lln. Li stmlis fil.Ko.jiOH kaj art- 
cri llomi, i.attirvlenrojT] i-i. kaj vius <k- tiam ku-1 iukit-s. v.-rk- 

isto -ii 1 ri*(Jri<hnliaj;en .tjni'! K-rbn. i.j.-ij unnaj naiur-icic-Hraj vc-rkoj Natur- 

•#Knvii-.,hahli<lie Ornmliajren <*er 1'nt-u .Natiin.nemaj principuj ri,- I„ jioe/io) 
«perinlaj ei. !H8/ li, I8‘-U uis ik-«, !-. publ.kiv;.- .Kntu-icklmuĵSi', sch.cl.t.- der 
N.itnr* .Ituvol-, nj.i-linicrlo ,l<- !a ...ttimn, ,1,- 1K*.H v; ,s 1 9Tlj . U,-I»csl(*ben in der 

Nj,ur v,v " ' " >■' '-i-ij Ktavaj vcrkoj <Je li e-.ta-. .Voi. Sorintn und 

Soiiiieiutiiii!,i-li« ii- if»r> miiioj kaj -uinr»i), .I).< I.robcrunjj tle* VU-r.sclttii" (I a 
alimlifo <lc la immbi. ,\ ..m Ka/iilu /mn Mli-.imen*. h.-n* (I)t- Kacilo i,'i'- simihomo.. 

Antaii ima rigardo knŝiis ĉarmega tiaiurhildn. Smeraldoverde la 
jmia herbtjo «ul» mia fencstro ctcndiĝas valen. Kvazau oraj kaj 
viofehluaj flann-toj e!i£as el i;i ia neriomhiebJaj floroj de la leonfodo 
kaj de la kampamilo. ( iri/a pianita reinparo. atcstanta pri prafempaj 
t.igoj, b.tras la vojon al tiu Ĉi Iteŝa ondo de gaja vivo. Kvazaŭ 
krepuskcblua ktiliso staras supt-r jjj la rce levijVanta pinaro de la 
transvala deklivo; kaj snper <‘i tiu, tulc malproksinu, kiel iom pli 
nialhela ombro nur, kunflnanic Itmi la mola lazuro, ia rnontar.i suj>ro. 
Ncĝel.lanka nutio lirlietant.i en la siin<> l.intoim malrapide min lev- 
ij£ds de malantau ĉp. vcnarite de transe <1 ia nekonata malproksimo 
kaj perdiĝantf jtnpre en la sunbrilego. Super ĉio ondadas fiu ĉi 
sunlumo, supcr llora lierhejo kaj granito k.ij monlarbaro. kvazaŭ 
granda sino, **ii km ĉio fcliĉcge ripo/.adas. 

.len ml atidas nialproksimajn voĉojn. Homoj preteriras sur la 
vojetn inalantaii la gri/.aj hlokoj. f remdaj homoj. ,Mi ne vidas ilin. 
Kiomcj»t- povas kasi sni ni.il.mlaiĴ tia dc malproksime transsonanta 
voĉo, kicuii da bono knj da malhono! Klan senfinan variecon 
enfcrias la voiteto .Homo", kiotn da nohleeo kaj alteco, • scd 
aukati kiom da krudeco! Kaj tamen, dum disvibras ia malfortaj 
aeromloj transportintaj aitkor.tŭ ĝis mi tiujn voĉojn, mi pcnsas pri 
la simpla mstruo dc I' f:van*>clio, ke ĉiu fiomo sen escepto cstas 
mia frato. Tioin alten do nia kulturt» famcii jam Icviĝfs, ke antaŭ 
1,11 ciiiltekapa amaso de mil kvinccnt milionoj da lioinoj sur ĉi tiu 
tcro enstatnpis en niri la senton dc- komuneco kvazau sankta ĉ.e 
tiu ci ideo ..fiomo 1 ". (iranda unuo tiu ĉi liomaro cstas, granda 
familio, kiu kuniĝis, preta knne porti kaj pardoni sian pekadon. kune 

jjui slajn ĝojojn, manon cn mano iradi sian vojon tra tiu ĉi granda 
cnigtna valo de l.i mondo. 

Sed mtcr tiujn voĉojn malklarajn miksiĝas alia sonu, pli alta 
kaj pli akra, ankoraŭ senvorta. fvstas la voĉcto dc tutc malgranda 
inf.ino, tiu ci unuforma alta krictado, kiu estas tiom senlielpa kaj 
famcri clvokas tiomegc da amo. 

I I tla infaneto, tia liotn.i hurĝono ankoraŭ senparola. ni ĉiuj 
vlkreskis, ni ĉiuj iatn cldisvulviĝis ' Kaj denovc mia rigardo trans- 
migras al !a vcrda herbejo. Ankau tiu ĉi ora leontodo kaj blua 
kampanulo fariĝis el burĝono. (au d tiuj krcskaj‘oj elkreskis supren 
ui la simlumori cl malgravaspckta ĝcrmo. Kaj mi jicnsas pri tio, 
kc cstas tiu ĉi suno. sen kiu ambaŭ ne povus esti: nck H roza 
homa burĝono cn sia lulilo, uck la bruna kruda burĝonkapcto dc 
tm 01 herbeja floro. Sc tiu suuo tic, kin cent-kvindek niilionojii da 
kilometroj for dc nj solecc flugadas tra la glacic malvarma spaco 
umversa, subitc cstingiĝus liodiaŭ, tiam la homaro torpasus samc 
kicl la popolo dc tiuj etaj floroj. 

Kaj cl la profundaj‘oj dc i.t bomara animo, d kic ankaŭ la 
scnteucoj dc I I vangelio veni.s, paroias cn mian internau orcton 
ankoraii piua vooo. hstas tiu voĉo. kiu tinuc cksonis 011 la saĝeco 
(1e la .intikvaj Hiudoj. kaj kiu tliras, kc la ligo dc la komuncco, de la 
frateco, ankorau ne ĉosas mter homo kaj lu.mo, kc ĝi pli vere ĉir- 
kaŭprcnas ĉion fariĝintan sur tin ĉi tcro, Ĉion. kio cn la silenta 
ofikado dc sanktaj mondoleĝoj burĝonadas sub ia radioj dc I' suno 
kaj disvolviĝas al sia altcco. hstas tiu .tlia simpla dokirino, kiu 
ptedikas: «ankau bcston vi nc senbczone turmentu, nck floron sen- 
bezone rompu, ĉar ankatt ili estas malproksimaj membroj en la 


i 


granda procesio de 1' vivo, ankaŭ iii estas en Ja nekompreneble 
vastaj etendiĝoj de ia naturo ĉiam ankoraŭ — viaj fratoj*. Senhelpe 
staras tia floro, staras la briletanta skarabeto en ĝia sino, antaŭ vi 
kvazaŭ krietanta infaneto. Sed el infaneto disvolviĝas homo; do 
kiu scias, kio povus iam ankoraŭ disvolviĝi el tia floro, el tia 

skarabo, an kio jam antaŭ jarmilionoj iani estas disvolvfĝinta cl 
ilia speco ' J 

Kun uaj sentoj, kiuj nialdormas jam en ĉiu el ni dum liaj plej 
bonaj momentoj. oni devus alproksimiĝi, tiel mi opinias, al tia 
dcniando, kia la grava demando pri .La deveno de la homo*. 

Kicn la kompato, la kunsento, dc la homo jam migras, tien 
povas turni sin ankaŭ la saukta dieca impulso de liaj sclo kaj 
komprcnemo scn timo kaj honto. Kiu posedas tiom da amo, ke li 
sentas ĝin ankaŭ jam al la besto, tiu kun tute pura konscienco 
transdonu siu ankaŭ al la demando de sia intclekto: ĉu nc la parenca 
kuuligiĝo intersanga, kiu certcge ja ekzistas intcr ĉiuj honioj, mern 
ankoraŭ eĉ plueniras, — ĉu ili, la homoj, ne eliiisvolviĝis cl ia 
1’cstoj V Kaj firrnrigardc li ekvidos, ekkomprenos, ke tlu ĉi fakto 
rnoralc jiovas signifi ncnioii malpli bonan ol tiu alia fakto ĉiutagc 
milfojc denove konfirrnata kaj sanktigata dc ĉiu patrino kun la tuta 
profundega sento de ŝia amo: norne, ke ankaŭ la plej granda homo 
devas fariĝi el burĝone nedisvolvita infaneto, el infano ankoraŭ ne 
kapabla paroli kaj iri, kiu unue elĝermiĝas eri tutc malluina sinsekvo 
uatura, tnto same kiel la blua kampanulo tie formiĝas sub la varma 

kiso dc i’ siino. La unuopa homo ticl fariĝas. Kial nc iam ia tuta 
homaro cstus tiel fariĝinta? 

Ll Germaua lingvo trad.: H. Pŝtrofil. 


I Maksimoj kaj Pens 

Dc Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) 


('io saĝa estis jam pcnsata; oni devas nur provi pensi ĝin an- 
koraŭ unufojc. 

Kiel oni povas ckkoni sin mem? Pcr obscrvado ncniam, sed 

ccrtc pcr agado. Provu plenumi vian devon, kaj tuj vi scios, kia 
vi estas. 

Sed kio estas via dcvo? La postulo dc 1’hodiaŭo. 


Saĝeco estas nnr cn vero. 

( iranda ciaro: kc oni opinias sin pli emincnta, ol oui estas, kaj 
ŝatas sln inalpli, ol oni meritas. 

Vcramo vidiĝas per tio, kc oni scias trovi Ĉie la bonon kaj Ŝati. 

I La plcjbono, kiun donas al ni la historio, cstas la cntuziasino, 
I kiun ĝi kaŭzas. 

I 

j Profunde kaj seriozc pensantaj liomoj liavas maibonan pozicion 

j kontraŭ la publiko. 

{ 

j 

* 

Cio, kio liberigas nian spiriton, nc donantc al ni la regon 
I super ni raem, estas malutiiega. 

i Pieco ne estas celo, sed rimedo, por veni a! la plej alta kul- 
j tureco per la plej pura kvieteco de 1' animo. 

I 

Kiam oni estas maljuna, oni devas fari pli multe, ol dum oni 
estis juna. 

Ekzistas du pacaj aŭtoritatoj : La juro kaj la konveneco. 

Se m' eraras, ĉiu povas rimarki tion, se mi mensogas, ne. 


N« 3 


* ESPERANTO 


(9) 49 


La Germano havas libcrecon de la karaktero, kaj tiai li ne ! 

rirnarkas, kiam mankas al li libereco de gusto kaj spirito. I 

■ 

La plej inalgranda haro ombras. 

En la mondo ne estas ĉefe, ke oni konas la homojn, sed, ke 
oni ĉiumomente estas pli saĝa ol ia antaŭ ni staranta. Ĉiuj foiroj j 
kaj ĉarlatanoj atestas. 


Ne ĉie, kie estas akvo, estas ranoj; sed kie oni audas ranojn, j 
tie estas akvo. 


Ktu ne konas fremdajn lingvojn, ttu scias nenion pri sia propra. 

I 

Kion orti ne komprenas, tion oni ne posedas. 


La sentoj ne trompas, sed la juĝo trompas. 

La besto estas instruata per siaj orgam>j ia tiomo instruas fa 
stajn kaj regas ilin. 

Ciu eminenta ideo, ktu venas en ia mondon ktei cvangelio. 
iariĝas ĉagrenajo al la neprogresa. pedanta popolo kaj malsaĝajo a! 
la multc, sed malprofunde instruita imlividuo. 

(at scias do la pasero, kiel sentadas la cikonio J 

Neniu kredu, ke v>ni atendis iin kiel savonton, 


Niaj majstroj ni nomas juste tiujn, de kittj ni ĉtatn lernas 
ĉiu, de kiu ni lernas. mcritas tiun titolon. 


Ne 




Cielarkon, kiu restas kvaronhoron, oni ne piu rigardas. 

l.a vero estas torĉo, secl grandega; tial nt ĉiuj provas nur palpe- 
brumante preterpasi ĝin, timante eĉ bruligi ntn. 

La scienculoj cstas plej ofte malamemaj. kiatn ili refutas; crar- 
anton ili tuj rigardas kiel maiamikegon. 

La superstiĉo estas la poe/.io de la vivo . . . 

Kontraŭ la kritiko oni povas nck Sirmi, nek defendi sin ; oni 
devas agi spite ĝi, kaj tion ĝi iom post iom toleras. 

Kiani oni postulas devojn de la homoj kaj ne volas cedi al 
ili rajtoju, oni devas pagi ilin bone. 

Esti sinccra, mi povas promesi, sed ne, esti senpartia. 

Kie perdiĝas la intereso, perdiĝas ankaŭ la memoro. 

Kun la scio kreskas la dubo 

lial la bibho estas libro eterne efika, ĉar — kiel longe staras 
la mondo — ncniu venos kaj diros: Mi komprenas ĝin entute kaj 
komprenas ĝin endctale. Sed ni diras modeste: Entutc ĝi cstas [ 
honorinda kaj endetale aplikebla. 

Kiti registaro esta.s la plej liorta , J Kiu instruas nin. regi nin ment ! 


i Klasika estas la sario, roinantika la malsano. 

Kion oni elparolas buŝc, tio de\as i-sti dediĉata ai l.t estauteco, 
al l.i momento; kion oni skribas, tion <*ni dediĉu al l.i malprfvksimo, 
al la sekvonto. 

Kontraŭuioj krcdas rduti nin. kiam ili ripetas siajn opiniojn 
kaj ne atentas la riiajn 

F.kzistas huinoj, kiuj pensadas ]>ri la nuhirtoj d«* siaj amikoj 
pcr tio oni gajnas nenlon. Mi ĉiam atcntadis je l.i tm-riu.j dc miaj 
kontraŭuloj kaj profitadis pcr tio 

Avideco c.stas Iuclo kun la ĝuotajo kaj kun la ĝuitaj'o. 

Pcrfektcco estas la normo de 1’ĉielo; vo/i perfpkton. la itoruio 
dc I' homo 

Irad. ; U 'alter /jppmann 


La reĝo en Thule 


! 


Dc Goethe 


l. n Hiulc rcgo tronis 

Hdcla ĝis la fin. 
Mortuntc a/ li doni.s 
/*oka/on antatin’. 


Libervola dependeco estas la plej bela stato, kaj kiamanierc ĝi 
cstas ebla scn amo? 


I.a maltacilaĵoj kreskas, ju ph oni alproksimiĝas al la celo. 

I.a pasioj estas rnalvirtoj aŭ virtoj nur pligrandigitaj. 

Niaj pasioj estas veraj feniksoj. Kiam bruipereas la malnova, 
tuj reeliras la novn el Ja cindro. 

La vero estas diosimila; ĝi ne aperas senpcre, ni devas dtvcrii 
ĝin el ĝiaj manifestiĝoj. 

Oni estas neniant trompata; oni trompas sin mem. 

Oiuj leĝoj estas faritaj de maljunuloj kaj viroj; junuloj kaj 
virinoj volas la escepton, maljttnuloj la regulon. 

Nc sufiĉas scii, oni devas ankaŭ apliki ; ne sufiĉas voli, oni 
devas ankaŭ fari 

Ekzistas nek patriota arto, nek patriota scienco. Ambau apar- 
tenas, kiel ĉia alta bono, al la tutmondo kaj povas esti akcelataj 
nur per ĝenerala, libera reciproka efikado de ĉiuj samtempe vivantaj 
kun ĉiama konsidero al tio, kio estas al ni restinta kaj konata de 
la estinteco. 


Nc ĉia humoro liberigas la animon. 

Nenio en la vivo — krom saneco kaj virto — estas pii ŝatind; 
ol kono kaj sclo . . . 



/V/ A ‘aran // nc havis 
* 

Cc riu fcst-rcira/' 

L' okulojn larrnoj /avis, 

Trinkantc dc T pokaT. 

Kaj kiam U ckkonis. 

Kc vcnas vivo-fin' ; 

Kastclojn li jordoms 
Kaj ĉion, scd nc ĝin. 

Jcn cstis reĝ-rcga/o 
Kun kavalira ar 
f:n alta praa halo, 

En fortikaj’ ĉc mar . 

La reĝ’ ekstaris, mctis 
A/ lipoj, ĝis la fund' 
l.i trinkis. kaj /i jetis 
Pokalon til profund' , 

Li fali, fali vidin 
Kaj droni ĝin cn flu . 

L ' okuloj ckriĝidis, 

Ja li nc trinkis p/u . . . 

El Germana Jingvo trad 
K. de Katorsay, 


* • 


: 



50 (10) 


Zamenhof 


N:j '*laŭi kuiiUbijMiilu, Ij-ro l.dmond Hfivat, ju* vvikis pu (Mkbiro Zdiiipnlu.d 
imijfmHr.ii, i-n klu li ne nur nmr,o,- rnkonUs U vlvon dt- ma kau Majvtro, sed 
-mkaii taienu anati/as lu divrrsujn uipektojn de |i;, penno kiel homarano k.ij tdeal 
1,10 ( > verko, baldali aperonU ĉ< l.i Hrlla fisperanlo- \mhio. ni represas 

'** t(e la l.nl.m rapjtrmi (Konkludo). 

' > « • . 

'irv " pl»va. tnalhtrla. malvarma, la Varsoviaj l-spcranHsloj 
akompanis la rerkon al tombejo Malĝojc kantis poeto 
lielmont 

NV v^ciiih }'ulujo kritlavron lionort 
f>e lll<» polland.t, ife momia s;i;>ur . . . 

Uo kiel sanjj-ijis kti mi poi.i kor ... 

Malftfaj Jlt-breoj nur veni* post ĉerkn 
« ai morfis honkora helpartt’ okuli%to. 

A1 tiu vasta rumlo tamilia, kies delegitoj ciujare iin aklamis en 
knngreioj. la llmoj restis ferinitaj. Nur kelkaj Poloj, (irabowski, 
Melmont, Ocrtnana ŝipestrn Ncubart povis diri adiation en la nomo 
de tni < lnl.uida popolo, kiu lin amis kaj priploris en la tuta tnondo. 
Dr retfistaro. neniu. Honorigo, nenia. Nur l'amaso popola. la liumila 
klientaro dc I' Hebrca kvartalo en siaj laborvestoj. Muilaj junuloj 
liankentaj, multaj Keviroj kortuSitaj. 

Kiel enterigo de Tolstoj inter ĉirkaiiaj vilaĝanoj, ĝi cstis la plej 
alta. la plej taŭga simbolo. Kfektive nur mortis la bomo, la viro 
• >b-jara. la malriĉa okullsto. Sed la granda verko restis. Ankaŭ la 
insplro el anitno pura. Ne povas tio morti. Malaperos la reglstoj, 
malapcrosla rnalgrandaj granduloj, kiuj lin ignoris. Sed etcrne vivos 
kaj diskreskos ĉie lia semo pensa. Jam dekmlloj da liomoj sanktigis 
lian noinou. lani tuta homaro rekonos lin gvidanto al frata repaciĝo- 

Sur lia skrlbotablo kuŝis lasta manskrlbaj'o krajona, ncfinita. (if 

estis plano de artlkolo pri senmorteco dc 1‘animo. Kion kredis mcm 

tiu granda aruiko de T liomaro, kiu donis tutan vivon al pensoj 

unuigaj? Kia do estis la fundo de iia kredo? Ktel li supozis pr i 

aieroj transmortaj kaj nckontroleblaj? Pri sia persono li estis ĉiam 

Nilentema. l.iaj proksimuloj eĉ ne povus rcspondi. Ili vidis nur 

klamaniere Jl vivis: bonkore. pure, modeste, helpeme, ofere, rnirinde 

paclence kun duj. neniam ofendc per ago ati parolo kontraŭ iu ajn. 

(.lam simpatie auskultcina al ceteraj hornoj. cĉ al tcdaj. Al ĉiuj. 

edzino, fratoj, gefiloj, nevinoj. amikoj, klientoj, li aperis kiel homo 

sankta. I ii turmcntaj horoj ĉiu venis ;< | li p()r konsilu. J i neniam 

pekis” diris malnova servantino Pola, montrante lian portreton sut) 

sia kruciflkso. Kiom da famuloj rcstis grandaj en okuloj de r serv- 
antoj ? 

Sur papcro kvarpaĝa li ekskrlbis la intiman koufeson. Morto 

lin interrompis. Sur tri paĝoj kuŝas antauklarigo. t.i petis senkulp- 

igon, ke li verkas pri Uu tcmo, estantc iic specialisto. liblc oni diros, 

kiel pri cctcraj. ke m.r rnaljunc h ekpeusis pri ekkredo. Antaŭpro- 

teste li notis .(.io, kion mi mm skribas. naskiĝis en mia kapo ne 

nun, sed antau kvardek jamj. kiam mi havis la aĝon de |tj - 18 

jaroj ; imilgrau ke mi de tiu tempo mutte meditis kaj legis diversajn 

sdcncajn kaj filozofiajn verkojn. miaj tiamaj pcnsoj pri Dio kaj pri 

senrnorteco prcskau lutc nc ŝanĝiĝis* . Tarncn li antauvidis, ke 

tm n a.tikolo al tnnjtaj tre malplaĉos; J)um en la mondo scieuca 

mr perdov . i,m estirnou, ini samtempe en la mondo de kredantoj 

Irovos ncnian kompensan siinpatinn. verŝajne nur atakon. ĉar mia 

kredo estas U.te alispeca ol i/ia kredo . . . Hstus pli prudentc se mi 
sllentus, sed nu ne povas.* 

!.a kvara paĝo uur estis komcncita. l.a skribado estas preskaŭ 
ndegebla krajomt rapidajo; .Mia patrino estis religia kredantino, 
mia patro ateisto. Kn inia infaneco mi krtdis je Dio kaj je sen- 
morteeo de la anirno en tm fornu». en kiu instruas mia denaskiĝa 

rcl,gl ° Ml fU ' ,ne,nor ^ ,ute precize, en kiu jaro dc mia vivo mi 
perdis !a idigian kredon. sed mi memoras. kc ia plej aitau gradon 
de ima uekredado mi atingis ĉirkaŭ la aĝo de 15-16 jatoj. Tio 


I 


estis ankau la plej turmeuta tempo de mia vivo. !.a tuta vivo perdis 
en miaj okuloj ĉian sencon kaj vaioron. Kun malestimo mi rigardis 
; min mem kaj la aliajn homojn, vidante en mi kaj en ili nur sen- 
scncan pccon da viando, kiu kreiĝts oni ne scias por kio, kiu travi- 
va.s cu la eterneco maipli ol plej malgraridan sekundeton, baldaŭ 
forputros por ĉiam, kaj dum ĉiuj venontaj senfinaj milionoj kaj 
miliardoj da jaroj jam nenlam plu reaperos. Por kio mi vivas, 
por kio mi lemas, por kio mi laboras, por kio miamas? Ĉar estas 
ja tiel scnsenca, senvalora, tiel ridinda . . 

# 

Tie baltas la konfeso. Sur blanka fino de !a paĝo nur kuŝis 
noto pri la sekvo projektita; post la naŭzo pri vivo kaj pri morto 
dcksepjare ti ckscntis ion novan: .Mi eksentis. ke eble morto ne 
! cstas ,na,a P ero • • • ke ekzistas iaj leĝoj en la naturo . . . ke io min 
gardas al alta celo* . . . tiuj estas lastaj vortoj de I’ skribajo. Mort- 
ante, Zamenbof forportis la sekreton sian. Ni nur scias. ke junule 
I. ektrovis propran kredon, ke li akiris senŝancelan fidon je unu 
forto konuina )>or amo kaj inspiroal konsciencoj, ke li tiei havis .Dion 
en ko r°“. ke li komprenis la daŭrecon de I’ spirita laborado 
trans la morto kaj rigardis la diversajn homajn religlojn kvazau 
malsamaj vestoj dc unu sama vero. 

lam antaŭ Abdul-Baha, la fan.a Persa pocto, kiu lin aumiris 
li respondis al kongreso de Krlstanaj gejunuloj salutinta lin : „Mi 
cstas nur Hebrea homarano liberkreda, sed . . . kio pli bela en la 
motido ol plena sekvado al instruo de Jezuo?“ Tanien kio pli 
malfacila pro kulturo egoista, Ŝovinista, tnongajnema? 

Zamenhof tre klare vidis la materian flankon de la baroj. Tial 
li P r °P° nis rimedojn praktlkajn por ebligi amon. Tial li disdonis 
al la homoj tiun lingvon interligan, la mirinda frukto de genio har- 
monia. Sur miloj da lipoj ii metis ilon fratigan. A1 iniloj da vlvoj 
II donis ĝojon, scncon, utiion. Nc prediki li volis, sed helpi. fin 
tio li montriĝis siatempa. Granda kuracisto de 1'homaro. I.i kliniĝis 
aine super ĝia korpo malsana. venenita Li komprenis la kaŭzojn. 

I.i vidls kaj respondis la bezonojn. Ne nur paroloj, scd faktoj. Ne 
nur konsiloj, ankaŭ seruino. 

Lia cerbo estis ekvilibra. Nur lia koro batis varrne kaj rapide. 
I.ia menso estis saĝa kaj trankvlla. Tiun trankvilecon oni rimarkis 
ĉiel en lia persono. Simpla, pensema, vcra, li abomenis Ĉian fraz- 
istecon. Kiu eĉ plej humila Ksperantisto ne parolis kun li ĉe kon- 
greso? Kiu, parolinte kun li, ne lin amis kaj respektfs cl tutkoro ? 

Eĉ P<-*r vcrko lin koninte, multaj homoj tra la mondo lin rigardis 
kiel itiajstrou la plej karan. En vilaĝoj de Karpatoj, en urbetoj 
Amerikaj, en urbegoj, sub tegmentoj, lia portreto staris cn popolaj 
hejmoj, amate, homfrate. Sur nigraj kampoj de Eŭropo, en frakaso 
batala, multaj honioj falvundintaj vidis lian bildon reve. 

Nmi, tiu skriboĉambro lia, ĉc domo Varsovia, estas malplena. 

Pie ĝin konservas netuŝite nobla vidvino. Kiom vastega la manko! 
Kiom doloriga! Tie li sidadis. Tie liaj libroj. Tie la iloj okulistaj. 

Tie la paĝo nefinita. Silentas la horloĝu. 

lel rcgas en la ĉambro atmosfero potenca, impresa, cterna. Altiga 
ptireco. Nedirebla grandeco . . . .Jes, granda estis tiu homo. Granda 
publlke. (iranda private. Kio esta.s ni, kun niaj malgrandajoj. niaj 
uialaltaj disputoj. niaj kriinaj malkuraĝoj? 

Li tamen antis ĉiujn nin. Li lasis al ni devon : konigi tutan 
lian proponon al homaro. Tic sur la blanka paĝo kuŝas lia plumo. 

G. batalis por la bono kaj la belo. Sed la tasko estas nefinita. Kiu 
ĝin daŭrigos? Kiu plenumos lian volon? Jam la morto liberigis lin. 
lam ĝi donis fiugilojn al lia penso. .Nun de ioko flugu ĝi al loko*. 
Nova mondo devas konstruiĝi. Morto kaj naskiĝo. Homaro sopiras 
jc rompo dc baroj. Ĉii bezonas absoluton. Li alvokas. Ĝi alvokas. 
hl tomboj, el ruinoj, el mizero ĝenerala krias la sama voko, urĝa, 
korpremanta ... 

Audu. aŭdu kiel Ŝire ĝi sonas! Edmond Privat . 


(11) 51 


N* 3 


* ESPERANTO * 



w03C WW 


XII* DNIVERSALA KONGRESO DE 

ESPERANTO 

Hago, 8 15 aŭgusto 1920 


Kvara k omuniko 

Honora Koraitato. — Estas ankorau varbitaj jenaj sinjoroj 

Jhr. Mr. /:. van Beresteijn, liberaldemokrata pariamentano, en 
Hago. 

H. J. van (iinkel. teozofia kaj framasona verkisto, en Amsterdam. 

Prof. J. G. de Jongh. rektoro magnifika de ia Nederianda Ko- 
merca Universitato, en Rotterdam. 

B. Lansink, Sr., sekretario dv la Nacia Labor-Sekretariejo, en 
Amsterdam. 

A.Pieters. prezidanto de ia Nederianda Vojaĝo-Societo, en Hago. 

Loka kongreskomitato. - La Prezidanto, S*ro J.R.G.isbruckcr, 
nun loĝas : van Beverningkstraat 10, en Hago. Eksiĝis S-ro H. Laar- 
hoven. delegito de la Haga Roman-Katolika Esperantista Societo. 
kiun anstataŭas S-ro H. B. Alkemade. Aliĝis S roj J. Dlehl kaj 
K. H. Meijer, estraranoj de la Nederlanda Federaclo de I^boristaj 
Esperantistoj. 

Komisionoj. La sekretarioj de la iormitaj komisionoj estas 
la jenaj : 

fJiservoj : a) Protestanta: i -ino N. Bouii, Kranenburgweg 9a, 
Hago; b) Roman-Katolika : S-ro P. Marrevee, Kepplerstraat 228, Hago. 

Distraĵoj kaj festajoj: S-ro M. P. de Wildc, Christiaan dc 
Wetstraat*34, Hago. 

Enloĝigoj kaj manĝoj: S-ino .1. C. Isbrucker-Dirksen, van Be- 
verningkstraat 10, Hago. 

Propagtmdo : S-ro J. Diehl, van Bassenstraat 27, Hago. 

Donacoj. - Kun inulta danko ni ricevis: de S-ro John (iabriels, 
Rotterdam, fl. 5; de finno van der Haar en van Ketel, Hago, fl 10 ; 
de S-ro R. Eliott, Velverton (Brit.), fl. 4.05 Entuta sumo: fl. 301.0.5.’ 

Provizora festprogramo. J.a komisiono por distrajoj kaj 
festajoj ellaboris jenan fcstprogramon, kies realigon grandpnrte de 
pendos de la tempo neokupita por kongreslaboroj kaj kunvenoj: 

1* Ekskursu per vaporboato de l.eiden al ia fama .Kager- 

rneer* (lago). 

2* Muzlkvespero en la ,Kur!iaus“ (ĉe l.i marbordo). 

3« Promcnado tra la Haga Arbaro kaj vizito al la ,Huis ten 

Boscli* (Palaco en la Arbaro). 

b' Vizito al la Pacpalaco, sekvota de veturado tra Hago f>er 

ornamitaj tramveturlloj. 

5« Koncerto en la Haga Arbaro. 

fie Baio en naciaj kostumoj. 

Aliĝoj. — Ni nun komencas !a regulan publikigon de la aliĝoj 
laŭ resuma maniero. Oni ateritu, ke la cifero post la iando signifas 
la plenan nombron de aliĝoj el tiu lando, dum ke la cifero post la 
kongresano estas ties kongresnumero. 

Belgujo (1) : Bruggf. F-ino Vvonne Thooris IM-. Danujo ( 2 \: Kopenhago. 

I -moj Anna Jorgensen (44) kaj Aatrid Rybo (45). Francujo (llj Heziers. S-mo 
Roksano (t>2.i; Lyon. I.. Poncet (33); \emours. (ieorges Delanoue (41 1 . Caris Ga- 
briel Chavet (28), S-ino liugĉnie f erter-Censc (29), F-ino (jabrielle G^rard (30. 
l--ioo Marie Royer (26), Generalo H. Sĉbert (24). S-ino M.Sebert (25), i -ino Therese 
Sebert (27) ; Saint-Maur . S-ino Marcelle Tiard (63). — tiermanujo (2>: Kiel. S-ino 
Anna Tarnovv (40). Paul Tarnow (39i. - tirand-Brltujo (9) : Liverpool. S-ino Ciara 
Applebaum (17). J. D. Applebaum >16), James G. Baxter >31). F-ino Anna M. Swan 
(32); Londort. H. A. I.uyken (10) ; Piymouth, F-inoj !.. Leigli i54>, E. Spry ( >3) • 
Velvtrton, F-ino Chr Eliott (56), Ralph Kliott (55). - HUpanujo >1); Jaca. Jutio 
Mangada Rŭsenoru. - Itaiujo (2) : Roma. D-ro AHredo Stromboli (34). S-ino Maria 
Stromboil-Vandenkerckhove (35). - Nederlando (30): Amsierdam. h. Blok (22i. 

VV. H G, vau linteren (20» ; Bredu, F-ino M van den Boogaard (49) . Drumpt lapuJ 
n«l). D. F. Romeiu /2) ; Oemert. Paslro L. J. J. M. Poell (48) ; s-Gravenhnge i Hago) 
W.J. A. Becht <6>, F-ino N. Boon (1), J. 1.. Bruijn (7), J. F. van Dam «67). S-ino 
J. C. isbrflcker-Dirksen (5), J. R. G. Isbriicker (4). W. G. A. Kaupe (50., H. C Kralz 
(-^ ). W. F. Lutter (18), H. C. Mees (21), H. F. Pothast (15>; Groningen, R. Barkcfna 


(52), Haarltm. F-itio I. V, H. Boon >43), S-mo J. H C. Habermehl Sevenbuijsen 
iI2», !. H. W. Habermehi . II ■. l -iuo C. J Sevenhuijsen i'!\ J W. Sevenhuijsen (fi) , 
Hengelo. G. van Heek (23i; Hoofddorp-Haaricmmermecr P. Heilkt-r >13,, Oe>t 
marsum. t -ino H. M. van Griensvcn (5Si; Rottcniam C. van Doornc 1 19). Joh>« 
Gabriels 1 46). F. 1‘akker ,47i. I Wit <3i; \ laardmgrn X. iJ<- Vnes (l t>. Polufo 
>3> haltsT. Piof. 1-eopoUt Kroiitnberg i59) Uutz eKk.u Berman (til), llenrik<> 
Zirnerman i60i. - Svtsujo «2i Bertt Ivan II Krestanov {Mi. S-tiu* ttargaretlu- 
Kre*tanov (37: 

L.ntiitc 10 litudoj kun 63 iiiiĝoj. 

I >i kongressekrctario 

./ / . Hrnijri. 


KRONIKO 


Nt petas cuiii propagaiutiston, kc li iiuin senjivit kaj lapiiJe inloruiu mii pri 
sia agado. Oni sendu klarajn. koncizaju ruportoju kun iimarko .Kronlko* al ni.t 
Centra Oticejo, ttusenmsstrassi- 14. Bem. 

Mallongigoj uzauj ; Esp. Esperanto; tsp-isto hspviautijio, /.. /. ling\o 
internacia ; pra. prezidanto; vicprez. vicprezulanto . sekr. sekretario, 
kaslsto; rev. revizoro; hitrl. hihllotekisto, / ternaiito; nt. mcmbro , 
p. jiersono. 


\Vten: Spite ĉiu mizero Id l:sp. unuiĝu dranĝis bonsukccs.m 
dmuzvesperon. Ĝenerala kunveno de l.i Bohema klubo, 

Belgio. 

Antwer//t’n Nova grupu iaburista. Kurso Ut* S-ro Wil!t:kens, 
30 p. — Charleroi: Parolo dc S-ro Henraut. Jumet Parolo dc 
S-ro Dosogne. Mnntipnies-sur-Sambre: Parolo dc S-ro Nĉvraumont. 

Britio. 

Birmingham : Grupo bonegc progresas. Kursoj* dc S-ro (jold 
smith, E-lno Dewis, S-ro Biddle, S-ro Allsop, S ro Sturge, S-ro Lock 
- F.dinburgh: Kontcntigaj progresoj. I.a XV>< Skota Esp. Kongreso 
okazos ĉe la tiea universitato sabaton 19 junio 1920. — Uford : 
Grupo pligrandiĝas. Kunsidoj ĉlumonatc — Oldhani: Propngando 
per montra fenestro. Parolo de S-ro .1. J, Seal. 

Ĉeĥosiovakio. 

Brno : Klttbo rcviviĝis. S-ro Ŝernbcra faris parolou kaj gvidis 
kursori kun S-ro Podlouĉka. Parolo de S-ro Proi. Krouzil, kurso d< 
li <*n industna lernejo. Oazetoj favoraj. Deutsdi-Gubet : Hsp 
rondeto’ regulc kunvenas. Gab/on.z: Kurso de S-ro Rohlich por 
progresiritoj. Novaj kursoj por koinencantoj. Kitrso^de S-ro Wbrfel 
en burĝa lernejo. — HOĴlitz bei Bensen: Kurso de S-ro Wirth. — 
Hradet ■Kralove : Vigla niovado.^Vintra kurso fmiĝis, Bonvenvespero 
por novaj rnembroj. Nova kurso en februaro. B l.eipa 
Jara ĉcikunveno de „Ligo de (icrrnanaj grupoj cn ĉeĥoslovakio". 
I.a Hgo propagandas ĝis nun siika-.se en 37 Germanaj urboj. I.a 
aranĝitaj kursoj estas bone vizitataj. Oder/urt : K.urso, 26 p. 
Olomouc : Je Pasko okazos kunveno de, Moraviaj Esp-istoj. - Par- 
dubice : Paroloj muzika vespero je la honoro de S-ro J\ Macan. 
blinda Esp-isto kaj kompouisto. Kursu de S-ro !.. Berger. S-ro 
Poppc, DeL, kaj kdkaj grupanoj klopodas veki intereson por Esp. 

j'raha: S-ro Ŝilba efike projragandas per publiklgado de tradukoj 
el L.sp. kaj gazetartikoloj. Regulaj kunvenoj dc „Rondeto de lisp- 
istinoj*. Kurso por skohoj de E-ino Dandova. Rakovnik : Kurso 
dc S-ro H. Ceruy, 20 p. — - Reidicnberg : Anutza vesjiero kun bona 
sukceso. La „Reicbcnberger Messe’ (internacra foiro) aliĝis al UEA 
(informojn petu dc la .Messe-Amt", Reichenberg, Bobemioj. Saaz . 
Kursoj de S-ro Prof. Susser. -- Teplitz-Sduenau Kurso de S-ro 
D-ro Guth en kornerca lernejo. Tetsdien : Antuza vespero kur. 
par<jlo de S-ro Klingcr. ĉiusemajnaj grupkunsidoj. U Vepsriidtl a. /;.. 
S-ro Kratzik iervore propagandas. En Obergrund . Katharinthal. 
feichstatt, Niedergrurid, Innocencendotĵ, St. Georgenihal. (jcorgs- 
wa/de. kursoj de S-ro .1. Pazelt. 


•V2 0 2) 


* ESPERANTO * 


N° 3 


Franc io. 

Critr P;irolf» kaj ki!f»> <is S-iim> luiliard. -1(» p. Melun : 

Boncga .irtikoio dc S-r<» !.. Rrvnyr*. - **n I.i dc i; fondita monata 
l.c Chrrlicn l.ii>re‘ 7 m j.;a/elo enhavas ankat; i:s|>. arti- 
k'»i<ijn d( S-ro H. van f;ltt-n. Srrnonrs KunvT.no ĉe S-ro iJelanoue 
{»<<( .iranjji novaii propagaiidon. !rnyes: Cirujjo norifaniziĝas. 
( razetartikoloj (de S-ro llujjot cn ,l.e Travaillcur u kaj aliaj). 

I ulle Kurso dc S-r<< Sotibranne, 25 p 

(iermanio. 

■\iierbaih i. I .. Vigla j>ro{>.i;piii(!<> de s-ro II. (icriscii. Hraun- 
srhweif> . 5 Kiirsoj de S-ru <) /chine. Oresdcn. Duni j/rup.i kun- 
sido S-ro W. Ranfl pao>iis pr i l.i sukcesa iiropajiamlmanicro en 
F.iscrijch ; ktirsoj kun erttulc 200 j<eknat>oj Kurso de S-ro lasgst. 

kisrmuit i.a grupo akccplis >.'i novajn meinbrojn cjencralf Kon- 
tentiga situaou fs\rn . J.a gru|>o akct-fdis koiitcntigan notnbroti 
da novuloj Rarolo dc S-ro Riilatb. pli ol 150 j>. Hannovrr: 
Movado bonc prosperas. Knrsoj de S-ru Z.idt-mack, S-ro Nolte, k. a. 
1’ropagando pcr presajoj, kildoj, k.t p. Ulhra t. hsp. estis enkoit- 

dukata ni la popolan altlernejon , kursoj dc S-ro D-ro A Mobusz. 

Alftrnhrtt : Aniu/.a vespeo. l»arolo de S tu Wondolouski. Kurso 
dt' S-ro .1 Krumbacb Keugersdorf : Ktiiso de S-r<> D-ro (iobJ. 

/t •atirifien Kursn de S-ro 1 1. Schneidct. \Venian : Kmso de 
S-r«> Naitniann. 


Hlspanio. 

Barcelona .le l.i 25 JU jtinio oka/.os la Uniia Diskuta Kun- 
vcno dc Ksperantistoj de la Iberiaj l.andOj*. I.a societo J>aco kaj 
Atno", nun 1 M mrmbroj, reriovigis sian estraron (prez. S-ro Alberich 
•lotr/’). Novaj kursoj. Rarolo de S-ro Rocamora. Sevit/u . likster- 
ordinara gruj>kunsido honore al la memoro dc mortinta S-ro Tr. So- 
riiino 1‘arolis S-roj Iznardo. M.nTmra, Mnrtinez. I a giupo renovigis 
sian cstraron. ’ iarrasa : Ktirsoj 

Hungario. 

Miŝkn/c : i'li gr.iuda j>ro|>.tgando Kiinvenoj. N->va grupo. 
Artikolo de S-io (ivorv Nag> en _Do|go/ ( , lljusag", 

Italio. 

( iem>va: Ire konlcntiga movado. Dank' ai la klopoduj de S-roj 
M<maglia kaj 0. Barnt senpaga kurso de S-ro M. Arabeno porlabor- 
istoj. 150 p. I.oka gazetaro favora, interalie- ..' .aftaro". .Corriere 
Meriantile . .. II l.avoro*. „ii l.iltadmo’, k. t. p. Sukcesa paroio dc 
S-ro A. 1 Marlani l.avis : S-roj I;. (i. /eni kaj ( i. Perini sttkccse 
gvidas kursojn kiin 55 junuloj kaj 25 jimulinoj. l estoj estis aranĝitaj 
oka/.e de la rnilltfino kaj de la datrevciio de i;.s,>. />,\sa: Nova 

soeieto. Vigla Instruado k.tj kurespotidado llejtno tre vi/itatn. 

< ia/.etartikoloj. Okazis jarktmveno de la grupo. Rorna. iondiĝis 
Roma lusiiiiiti» dc l;sp kuu msiruaj celoj. Partoprenas cn ĝi: D-ro 
A Stromboli, Prol. L Uiumbeue, !)-ro Prof. B. Migliorini. Torino : 
vSek\e de |>eu> subskribita dc 135 gelernautoj oni decidis malfermon 
de l.sp kursuj. I.a imuan gvidas S-r<> Baizac. Kurso de S-ro [-'crrara. 

Ircriio Sekve de ktmveno dc Trentinaj l;.s|>-istoj la movadu 
revigliĝas. t)ni klopodas fotuli Treutan Esp -l ederacion. Botte vi/.i- 
laiJj griipkimvetio). Tnrsrc. Kttrsoj dc S-roj Centis kaj Canuiffo. 
Kurso kaj parolo de S-iu D-ro (iliez. 

Jugoslavlo. 

Bclgrini : (irupo IntuliĝN. Zayr<i< 
tcncstro. Uugfobuj, bioŝtiroj. Nuva kurso. 

Nederlaudo. 

! nirrsi oon l)u novaj kttrsoj de S-roj .1 A. Aalderink kaj f;. Ur- 
badi, 20 p. Zutphrn: Kurso por skoltoj de S-ro L dc l.ang. 

Polio. 

AteHarhlrouro • Nova grupo. Kursoj de S-ro Breyer. /irorn- 
/vrg Paroloj de S-roj Stolpe kaj Pankratz. S-ro Pankratz instruis 


| blindulojn. — Chmielnik, Czenstochoiva, Tomaszom , Turek. Wlo- 
> cawek: Novaj grupoj. - l.odz: Vigla propagando de S-roj N. Zim- 
mermann kaj O. Bermann (Esp. angulo en ,Neuc Lodzer Zeitung"). 

Rakow apud Czenstochotva : Kursoj. — Varsovio: Monata kun- 
sidu de Pola Esp. Socicto; parolis S-roj Prof. Loth kaj D-ro Leono 
ZamenhoL Nova grupo dank’al propagando dc S-ro Arlekin. 

i Portugalio. 

iishoa: Esp. rubriko en .() Socialista" (artikolo de S-ro J. P. Bar- 
reira). Rcvuo .Portugal Comerciai e industrial* enhavas Esp. fakon, 
prizorgalan dc S-ro S. Carreira. 

Svlsio. 

Bern: Dum grupa kunsido S-ro D-ro Huber legis medicinan 
studon Propagatula parolo de S-ro W. Perrenoud cn studenta rondo. 
- Si. (iallrn: Kurso. - Genrve: Sukcesaj paruloj kaj kurst>j de 
S-ro D-ro Privat en la universitato, ĉe societo ,AI unueco", ĉe ia 
popola universitato, Ĉe la junula kaj junulina gimna/.ioj kaj a! instru- 
isloj <*c la dirckcio dc publikaj lernejoj. Nau universitataj profesoroj 
aju.gis lian agadon pcr petskribo al Oeneva ŝtaikonsilanto por publika 
instruado. Eavora artikolo de S-ro C. Baudottin en ,La Feuille*. -- 
/.<>< arno: Kurso j.or progresintoj. - Lugano: Kurso dc S-ro Isella. 
Z.urich : Artikolo dc S-ro K. Jost kiel kromfolio a! .Orŭtlianer". 

Afriko. 

Alĝero: La grtij>o restariĝis. Artikolo en J.es Nouvelles*. 


Propag.mdo j>ci moutra 
l<> |>. 


Argentino. 

Buenos-Aires : Kurso en Esp. Hejmo. Lavoraj gazetartikoloj. — 
Bahia Blarica, Pergamino. Tallrres: Kursoj. 

Aŭstralio . 

Melbourne: hn ia Otiiltl Hall okazis la ĉiujara koncerto de 
.Aŭstralia Esp. Asocio*. 

Siberio. 

Ni sciiĝis j>ri la movado en Siberio pcre de la en Tomsk aper- 
inta gazeto .Verda Stelo*. Anjherskie: Grupo, 30 j>. Laŭdindc 
laboras S-ro I.lvanov. St. Barabinsk : Kurso de S-ro Tatarlncev. 

Barnaul: Lastatcmpe la societo entreprenis eidonan laboron 
(proj>. plakatoj. Iibro dc S-ro Scriŝev, poŝtkartoj, k. t. p.). Kursoj de 
S-ro Seriŝev. Per lieipo de Esp. oni aranĝis .Popolan Muzeon". 
Intcr loka intelcktularo multaj e^tas att Esp-istoj aŭ Esperantemaj, 
kaj la rilalo de Ja juibliko kaj gazetaro al nia afero estas tutc favora. 

Bijsk -I kursoj de S-ro V. K. Soharcv. — Blagoveŝĉensk : Paroio 
kaj kurso de S-r<> Vasiljev. likaterinburg : Gazetartikoloj. — 
/rkutsk: Tri kursoj, 60 socictanoj. ■— Kainsk : Kurso kaj gazet- 
artikolo de S-ro Margulis Kamen: Dank' al S-ino Ŝigarova ek- 
zistas itim grupo. Muitaj artikoloj de S-ro Seriŝcv. — Krasnojarsk: 
Brila |>rogvcsad<> inter militkaptitoj. S-roj Wciss, Peter kaj Salamon 
cslis la instigantoj. Rc/.ulte dc trc multaj kursoj, paroloj, kunvenoj, 
ia nombro de Esp-istoj plcj rapide kreskis. Ekzistas nun klubo 
kun [>ii ol 100 lingvosciaj membroj. .La Esperantisma ideo rnirindc 
progresa.s. kaj plenumas sian liomo-iratigan rolon. Dank’ al ĝi en 
tempo de kruela militado kaj malamo, areto da diversnaciaj kaj 
diversreligiaj homoj vivis en perfckta konsento, laborante por ko- 
muna bono, sciante, ke ili estas fratoj, kiuj malgraŭ nacia, rasa, 
iingva kaj religia diferenco havas komunajn interesojn kaj egalan 
rajton vivi icliĉe.* Kursoj de S-roj Frenkei kaj Ŝevĉugov. — Kuzneck: 
Grupo fondiĝis. -- Mariinsk : Energie laboras S-ro F. Karpov. Kurso 
cn kooperativa lcrnejo, 50 geknaboj. - Novonikolaevsk : Societo 
londiĝis. Omsk: Kurso, 100 p., de S-roj Gerasimoviĉ, Tugarinov, 
Golcgauz kaj Skalskij. - Slavgorod : Esp. rondeto. — Tjumen: 
Kurso. Propagando de S-ro Sartakov inter poŝtistoj, kaj de S-ro 
SavinoN inter ternantoj. — Tomsk: Piej bone progresas Esp. en la 
militkaptitejo, kie estas 100 bonaj Esp-istoj. Fervore laboris al tio 
ĉeie S-ro Kclemcn, Hungara oficiro. c Nun la estraro malpermesas 
rilatadon kun militkaptitoj, sed antaŭe tio estis ebla, kaj oftc okazadis 



N° 3 


* ESPERANTO * 


(13) 53 


intcrnadaj kunvenoj ĉe Tomska Esp. Societo. Rusoj, Hungaroj, Ger- 
manoj, Turkoj longe babiladis en Esp. pri plej diversaj temoj. Tiu 
libera, fiua parolado, tute egaia maigraŭ tioma diversnacieco, estis 
plej bona konvinkilo same por ne-Esp-istoj kiel por novaj sainide- 
anoj, kiuj ricevis necesan parolinstruon.* La nuna socieia vivo 
estas maipli vigia ; oni bezonus pii da aktivaj laborantoj. — - Vladi- 
vostok: Favora situacio por Esp. propagando, pro la intemacia 
karaktero de Ja urbo. Du Esp. societoj kun entute cento da membroj. 
Muitaj kursoj. Propagandvojaĝo de Ges-roj Pagrev. Fondiĝis ,Ori- 
enta Oficejo Esperanta* kun komerca-propaganda ceio. — Zlatoust. 
Kiopodoj de S-roj Sedeinikov kaj Abamov. Grupeto organizita. 

Ai Siberiaj samideanoj ni seudas kuraĝigon kaj saluton, kaj esprimas 
nian esperon, ke baldaŭ ili unulgos siajn iortojn en .Tutsiberia 
Esperantista Federacio*. Eble tiel oni povus venki la aluditan maiikon 
je lerniloj. (Red.) 

Al niaj informantoj. Ni dankas ĉiujn samideanojn, kiuj 
responde al nia peto bonvolis sendi informoju por ia .Kroniko”, 
kaj ni esperas, ke ankaŭ plue ili daurigos sian komplczan helpon. 
Kelkajn ni atentigas pri la postulo: koncizaj informoj, en legebla 
formo, laŭeble sur aparta folio. 

Per komuna helpo de diverslokaj informantoj nia laboro estas 

* 

multe faclligata, kaj ni povas pii bone informi niajn iegantojn pri 
la tutinonda movado. 


DIVERSA ĴOJ 


.'. Esperanto kaj komerco. Oermanio: Post sukceso de 
la unua, oka/.inta je la 1-15 oktobro 1919, urbo Frankfurt a M. 
decidis reguie aranĝi internaciajn foirojn. La dua okazos je la 
~ -11 majo 1920. La invitoj por la prlntempo-foiro estos post ne- 
longe forsendataj, redaktitaj en dek lingvoj kaj en Hsperanto. La 
foiroficejo u/.as ankau Esperanton kief reklamhelpilon. Oni rieevas 
ĉiujn informojn laŭ la adreso: Messamt, Esperanto-WerbesleIle. Fest- 
halle, Frankfurt a M. 

/ inn/amlo: En Helsiugfors oka/.os de la 21 junio ĝis ia 5 julio 
1920 Finnlanda foiro kaj metiaj ekspozicioj. I.a estraro aperigis 
Esperantan prospektoii. kiu estas publikigita en januara kajero de 
„Esperanta Finnlando*. Pli detalajn informojn donas la Foira Oficejo 
Messujen toimisto, Helsingfors. 

Svisio : La Svisa specimena foiro en Basel presigis en Esper- 
anto la oficialan invitilon por la vizito de la kvara Svisa specimena 
foiro, okazonta dum aprilo 1920. Komereistoj, kiuj ne ankoraŭ ri- 
cevis tiun prospekton, enmetitan en .Internacia Komerca Revuo*, 
petu ĝin de la Direktoro de la Svisa specimena foiro, Gerbergasse 30, 
Basel. 

Estas interese noti, ke jam kvin graridaj foiroj, nome Lyon, 
Leipzig, Frankfurt a M, Helsingfors. Basel, uzas nian lingvon. Niaj 
propagandistoj diskonigu tiujn faktojn, kiuj pruvas, ke nia lingvo 
cstas ĉiam pli serioze atentata de la komercislaj rondoj. 


TRA LA GAZETARO 


.tiritish hsperantist" (jan.). — Kun tiu numero komenciĝas ; 
la pubiikigado de .Rakontoj el la Biblio* eltiritaj el la ankorau ne : 
aperintaj tradukoj de D-ro Zamenhof. i 

„La Biblia Komitato Esperantista, kies prezidanto estas Pastro J. Cypnan 
Rust, jus ricevis el Varsovio \a finan parton de la manuskriptoj de I)-ro Zamen* i 
hof, enhavantaj iian tradukon de la Mainova Testamento. Nuntempe. iau U dezlrc* ! 
de la eldonontoj (Brita kaj AliJanda Bibiia Societo, taj Nada Biblia Societo SkoU) i 
la komitato zorge tralegas kaj revizias la tekstojn (forigante skribera/ojn). antaŭ 
oJ presigi la libron. Por kontentigi ia ĝeneralan deziron, ricevi baldaŭ tiun plej i 
gravan verkon de D-ro Zamenbof, la komitato faros stan eblon por rapidigi gian j 


j eidonadon; sed pro U grandeco de la laboro kaj la mahmsltnombrea' dc la revi- 
| ziantaro. oni ne povas esperi \& finan v iprob.idon de !a pfesprovajoj antan la flno 
I de U jaro 1920.* 

.-. .Germana hsperantisto" (jan k.ij icbr.i. Germanlingva arli 
kolo de S-ro D-ro Albert Steche .Ist Esperanto eine Wissenschaft ?* . 
Tre metoda. konkreta vortstudo de S-ro Walter Lippmann pri .gvidi" 
kaj .konduki*. Literaturaĵoj (pri la poeto Novaiis, fabeletu). Arti- 
kolo pri D-ro Zamenhof i. a. S-ro Spiess, kiu, cstante soidato, 
1 venis Varsovion, rakontas sian viziton: 

ŝ 

■k 

-Mi «taris antaŭ !a foĝejo d<* la M.ijstro kiol siinpla soldatn. Cu !:» Majslio 
min akcoptos - Kuraĝv mi sonorigis. kaj trc bela fraŭlino maUormis la pordon. 
; jom surprizitu, vidante simplau gvnr.anan suidaton. .Per kio mi povas servi a\ 
vi? w ŝi dem.mtlis geririjinlingve. Mi respondu», ke nu imr kelkaju minulujn deziias 
paroli kun S-ro ZamenhoL Posl momento apcris smjoio. kiun lau iotogrufiijo im 
; ioj ekkonis kie! U AUjstron. Afable h iiiin ‘•alutis per maitpremo. kai )e mhi par 
, donpeto. kt* mi kuraĝis lin viziti, mi, mal.imika soldaio, li responde demandts. *\\ 
soidalo ne ankau estas humo. Ka) cerle. Espcianiistoj <•! km ajn uacto. ne e-las 
malanukoj - !i aliionis. Preskau unu bo on li afablc inUrparolls kun nn. rakont 
ante i. a. pn sia preskaŭa mternigo tn Coln, dum la revojuĝo dc Rarizo en VM4 
Neniarn mi forgesos !a imprcnon, kiun U parolo D 10 Z. furis sur min " 

El la sjm;i numero ni sciiĝas, ke S-ro Fr. Plllath, cn Esscn, 
preparas la eldouuii de kolekto de Germanaj po|iolkant«ij Esperantcn 
tradukitaj. Ni ĝojas pri tiu feliĉa iniciato. 

| . •. . Svisa tispero ' (jan.-febr.) estas nun eldonata en Lausamiĉ. 

j k3j krom la ĉefa Esperanta parto ĝt estonte enhavos ankau propa- 
] gandajn artlkolojn alterne en Franca, Gennana kaj Itala lingvoj. En 
i la unua numero la Eranca artikolo *Une idĉe d‘Ernest Navillc* estas 

t 

i de S-ro Ed. Privat. La tipografia aranĝo de la gazeto cstas ne sen- 
manka. Preseraroj sentas iom tro hejtnc. Ŝajnas ai ui, ke eslus ehle 
piibonigi la gazeton tiurilate. Sed ui volas ankaŭ ilariki la sindonan 
eldonanton pro tio, ke malgrau )a rnalfacilaĵoj li prenis sm sin la 
: taskon liveri oiganon al la Svisaj Esperantistoj. 

I Reaperintaj gazetoj: 

] . REsperanto “ (jan.). internacia monata revuo sub patron 

ado de Itala Katedro de Esperanto. Eormato: I K x 25, 1 G paĝoj. 

; .laraabono: Italio, Er. 4,05; Alilande, Fr. 5. Redakcio: A. Paoiel 
I S. Vito ai Tagliamento. Italio. 

Tiu gazeto graudparte redaktita en Itala lingvo rekomencas 
apen. La Ivsperanta parto konsistas ĉefe el: ,En Sonĝo (Iradukita 
el .P.igine Sparse* de E. de Amicis) kaj kelkaj versajoj. 


. Jnternacia Socia Revuo * (jan.). Monata gazeto Forittato : 
11x22; 16 paĝoj. Jara abotio: 2 1 /* guldcnoj. Rcdakcio: W. Nut- 
ters, Ostadestraat 94, Amsterdam, Nederlando. 

I. S. R. ne aperis duiti la milito. Unu militnumero prcsita cn 
decembro 191 I grandparte ne povis csti forsendata. La malfacilajoj 
ankorau nun ekzistas. La cldonanto tanicn riskis l,i reeldonadon de 
la Revuo, ĉar ĝi nuntempc povas esti tre utila por Esp kaj por 
sociaiismo 


•Estas ja Uom por diskuti inter ni. ni liavas liom mullc poi priparoh k,tj poi 
rakonti rnui a! alia. ke uia Revuo devas, ncpre devas dc nun rcj/ulc apcn." 

Ni konsentas kun la redaktoro de I. S. R. Lia zorge ellaboiita 
revuo meritas sukceson kaj subtenon, kaj ni esperas, kc |>lenum- 
iĝos lia deziro : 

.Ni volas aŭdi volojii cl Ciuj angiiloj dc V kripligita tuondo, t-r. iuj clirckioj 
de sociaiista pensailo, por ke la eniiavo de nia internacia organo estu konfurma 
kaj inda je la grandega tempo, kiuu ni travivas. en kiu anUu niaj okuloj malnova 
mondo ruintgas je rut>o, kaj nova mondo kun sangaj duloroj «jar.kigijs - 

- La hsperantisto' (N-roj 5 kaj 6). Runarkindu artikolo 
de D-ro Mario lona pri .Edukado kiel problemo komuna a! ĉiuj 
popoloj*. La autoro konkludas: 

.Nia tasko do eu fiuj Undoj strri tinu. kio iitn unuiga*» ... I.a probleino 
dc 1' edukado por ni eiuj la Mina. Ni dc-vas sUivnut csplon. kio malantaM 

* a loka i diversecoj, kondiĉitaj de lancto kaj moroj, dc* imKvo kiij pnpola knrakfero. 
dc historio kaj reiigio, la komana homa htut,. Mir kiu (kvas konstruiĝi I;j 

esfonta edukado * 

Nova gazeto: 

. m La Verda Stelo* (N*ro '1 — 3). Centra organo dc Siheriir 
Espcrantistaro. Tomsk, poStkcsto M. Eormato: 44 - 35 rm. Ab- 
ono : ĝis fino de !a jaro, 10 rubloj (el aliiando pagcblaj per poŝi- 
markoj aŭ respond-kuponoj). 

Tiu Rusa-Esperanta, apart-karakter.i gazeto pre/.cntas intereson 
ĉefe per siaj informoj pri la movado en Siberio (vidit sub .Kroniko). 
per la felietono (.fapana hiatoria rakonto el la dckunua ccntjaro, 


54 (14; 


* ESPERANTO * 


N® 3 


•'rddtikil.i de vro K. lakahaŝi). kaj per versaĵoj ori^tnaie verkitaj 
dc Sibenaj vunideanoj ati de tie rctcnitaj militkaptitoj iaj strofoj, 
ianforrm n< senriproĉaj. kortnŝas pro sia sincereco: 

.Malrapide 

irobtn, krmU sel<; koron ĉirknuvoUs ; 
i»im? tj£' sekva% kun «Hrnkompaia lei* 

Ka-dojj kiij eaperon. iopiron kaj amon 
M^lrapide enteri#«j.s neĝ** f 

U 8 azel ° a P cras ,n « c de malfavoraj cirkonstancoj : .mankas 
iipojjraioj, papero, farbo, iiteraro. laboristoj . . morn»- cstas dirite 

cn ,a unua artiko,< >- Mankantajn litertipojri ia cldonantuj devis an- 
statanijji pcr aiiaj: j per renversita f; ĉ, ĝ, S, j>er cli, gli, sli. Ni 
esperas, ke malgrau ĉio .Vcrtla Stclo* trabatos sian vojon. 

Aliaj gazetoj riccvitaj 

..Argentina F.sperantist»‘ {dec.j. Jisperanta hata Revuo'. 

.tsperanta l.igikr (p ( , r blinduloj). Jisperanto-Praktiko * (feb). 

J.speranto " , Bahia filanca (dec.j. Ja F.spero * (jan ). . ilnpanta 

Skribilo - (feb.). . Germana l.aboristo’ (N-roj I kaj 2). JJer- 

mana-Pola F.sperantislo" (N-ro I 2). Jiispana Fsperantislo * 

(nov.. dec., jan.) . Hotanda Pionira * (jan., feb.). .Hunpara Hsper- 

antisto" (jan.). Jnternacia Komerca Revuo" (jan.). J.e Monde 

t sperantistr * (dec.-feb.) . Kederland-H.speranto * ftifi 70). . Neder- 

tarula Katohko * (jan ). ,Nova Tempo’ (jan.i. J.c Travailleur 

t sperantiste * (fcb.). J u Unuipita f nthomaro “ (jan.). . Thc World 
Salesman' (jan.), 


TRA LA LIBRARO 




Pri Esperanto. fhskutado prt kelkaj ŝanĝoj de Ido propomtaj. 
Camille Aymonier. Agregaciulo dc I’ branca Universitato. Hl 
Franca lingvo Hsperantlgis Rene Ferter. Hsperantista Centra Ofic- 
cjo. 51. Rne de Cllc1»y, Parfs. r>X paj>oj. Ki\25 cm. Prezo : 1 Hr. 

Jam en 1913 aperis tiu traduko, sed ial ĝi ne estis ĝis nun 
recenzita ĉi tie. Cctcrc ĉar Idanoj daiirc propagandas sian sistemon, 
tiu picj trafa kolekto da sciencaj nerefuteblaj argumentoj, pruvanta 
a superecon de hsperanto, konservas sian plenan valoron kaj estas 
iundc studfnda dc ĉiu, kiu volas konceptl personan opinion pri tiu 
probletno. AnkaŬ rczonadoj dc pli modcrnaj reformistoj trovas tic 
<'i jatn malnovajn sed ĉiam bonajn kontraudirojn. 

Cu pri lit derivsistemo. ĉu pri la vortclekto, ĉu pri ia gramatik- 

reguloj, multaj ekzemploj kaj lertaj klarigoj pcnnesas senpartie taksi, 

kiom pravaj estis la fundamentistoj rifuzantc rompi la lingvan cvo- 

luoti pcr akcepto dc laŭteoria refando de la Esperanta konstruo; 

car ŝanĝo unuc nialgrava ĉiam konsekvencas aliajn malpli bonajn 

Hh.gojn, kiuj siavice postulas ankorati pli forĵetindajn. Tio ne sig- 

mtns, kc oni devas fcrmi la pordon por ĉiu pliriĉigo aŭ plibonigo. 

ha tradukinto de I' dctala studo de S-ro Avmonicr tion komprenas 

kaj praktikas; en lia teksto estas renkontataj novaj sufiksoj kicl 

..tv- (varfiva) kaj .end* (divcnenda); rektaj derivoj kicl .neiitro. 

^ubtili, vati* ; vortoj cnkondukitaj cn la vortaro de Grosjean-Maupin ; 

.akumuli. anticipi. demonstri. konkeri (komparu : konkvestit, kontesti, 

korolario. modli. rigoro, sapora. sentimento. ŝoki, tcmerara, violcnci* ; 

aliaj nc trovcbiaj eu la satna vortaro .agnoski,* responsiva* ; aliaj 

ne, ph diskutmdaj, ĉar tli konkurcncas jam oficialigitajn radikojn : 

• mido (imciali), nu-nto unenso. spirito), disiplino (disciplino). arbi- 
trana (arbitra)*. 

I.a satindan vcrkon dc S-r<» Avmonicr neprt devas trastudi ĉiu 

s * ra “'* m ’ ‘ cnw «■ 1» M"g»*j l™<oj kaj inklina konscii la internan. 
Ottc kaŝitan. valoron dc I' divcrsaj propraj'oj dc Esperanto. 

Dua aldono al Universala Vortaro. Itsperantista Dokumentaro 
kajcn» 30« (jnlio 1019). Espcrantista Ontra Oficejo, Pari/o 16 
paĝoj,Jlti\2-i cm. Prezo: Hr l.SO. 

Malgran i.i sura dato dc I’ kajcro, l.i cnaj dokumentoj estis 
iventaj cn julio 1914. kaj jam antaŭe aperis en .Oficiala Gazeto*. 


Ili ne cstos malpli ŝate akceptataj de ĉiu samideano, ĉar grave mankis 
tiu represajo de „Dua oficiala aldono*. 

U decido pri akcepto de 1’ sufikso ism, la iisto de preskan 
kvin cent intemaciaj vorfoj, Esperantaj laŭ la regulo dek-k\’ina dc 
I' Hundamento, kaj la listo de cent-dek novaj komune uzataj vortoj, 
jen estas valora pliampleksigo de la bazo de nia lingvo. Ĉar dum 
la prcparaj studoj, ĉiuj vortoj serioze kritikitaj maJaperis el tiuj 
' ,ist °J- estii » unuanime danke ricevataj en nia Esperantistaro. La 
sagacaj rimarkoj dc S-ro Cart, direktoro kaj raportinto de 1’ komisiono 
pri komuna vortaro, estos prolitc ree iegataj, kaj se la aparta pu- 
j biikigo dc tiuj listoj havus tiun signifon, ke nia Akademio kaj Lingva 
Komitato intencas tuj rcpreni sian laboron (tia ne mankas), ĝi fariĝus 
j fakto ĉic ĝoje salutata. 

Love and Language. A plavlet in three acts. Amo kaj lingvo. 

! riakta tcatraĵeto.) ./. J. Boutwood. British Esperanto Association. 
17, Hart StrceJ, l.ondon. W. C. 1. 22 paĝoj, 12\19etn. Prezo: 
i 10 peucoj. 

Amuza Angla propaganda komedieto ; ĝi ccrte gajigos aŭdant- 
aron, altirante ĝian atenton al Esperanto. Liberaj tradukoj alilingvaj 
pennesus ludi ĝin en ncanglaj landoj. Jeu la temo. Juna skoltr» 
Bol> cntuziasmiĝis poi Esperanto, lia patro policestro jus arestis 
viron suspcktatan je ŝtclo, kiu parolas nekompreneblan lingvon ; 
trovata sur li verda stelo rememorigas al la patro la filan sciaj'on ; 
Bob fariĝas okaza interpretisto, inter la patro kaj la arestito, kiu 
estas respektinda riĉa Ruso, kaj postc inter li kaj Bertha, fratino 
de Bob, ĝis kiam ilia reciproka amsento eĉ ne plu bezonas vortojn. 
Uuj feliĉigataj familianoj trifoje liuraas Hsperanton. 

Kvar infanaj kantoj. (Four Songs for Children.) Poezioj Esper- 
antaj de J. D. Applebaum, inuziko kaj Angla traduko de Charles 
B. Mabon. British Esperanto Association. Prezo; 1 sh. (afrankita 
1 sh. 2 d.). 

0 

Belaj kaj facilaj melodioj kun piano-akompano. Mulivokala 
belsona Esperanto Ĉiam trc taŭgas kiel kantata lingvo, kaj !a kvai 
arioj titolitaj : .Jen cn rondo*, .Sur la ĉevaleto*. .Lulkanto*, .Sun- 

leviĝo*, certe plaĉos al la dediĉatoj per sia simpla, freŝa, senpre- 
tenda muziko. 

Ausfŭhrliches methodisches Lehr- und Ŭbungsbuch des Esper- 
anto, zum Gebrauch beim Selbstunterricht und in Kursen. Ein 
Hilfsniittel vor allem fŭr solche, die keiner fremden Sprachen 
machtig sind. fPlena metoda Instiua kuj Hkzerca Libro de Es- 
peranto, por uzo en memlernado kaj en kursoj. Helpilo predpe 
por tiuj, kiuj scias neniun fremdan lingvon). Karl Schĉnherr. 

13« eldono. Ader & Borel, Dresden. 134 paĝoj, 13\21 cm. 
Prezo : 3. 50 Markoj. 

Tiel plena kaj preciza la titolo, tiel la libro mem. Kiam verko 
tia atingas 13«» eldonon, oni rajtas supozi, ke ĝi estas bonega lerno- 
libro, kontentiginte ĉiun postulon. Efektive tia estas la verko dc 
S-ro Schonhcrr, kiu tra 20 lecionoj kondukas paŝe sed cerie la Jern- 
anton de la elementoj ĝis Ja plena kono de Esperanto. Kompleta, 
detala, komprenebla, korekta, kun taiiga ordo de 1’ enhavo, kaj zorge 
elektitaj ekzercoj, ĝi plenumu sian roion: alvenigi al nia anaro 
nomhrajn lcrtajn samcelanojn. 

Esperanton Opiskeluopas. Lernogvidamo de Esperanto porFinnoj. 
v,fho Setalŭ. 64 paĝoj, 14 \ 21 cm. Prezo: ne montrita. 

Tiu verko estas uzoia paralelc kun samaŭtora Esperanta Lego- 

hbro jam recenzita cn antaŭa numero. Ĉi konsistas el vorttradukoj 

demandaroj. ekzercoj de tradukado kaj gramatikaj klarigoj. Pro la 

grava lingvodiferenco, tre verŝajne simpla gramatiketo malfacile per- 

mesus, ke Einno akiru plenan scion de Esperanto. Preferinda estas 

la metodo de S-ro Setala, bazante la studon sur kolekto da bonaj 

tekstoj zorge gradigitaj, kaj akompanante ilin per necesaj tradukoj, 

klarigoj kaj konsiioj. Vojo iom pli longa, sed pli certa, pli funda’, 

ph natura, kaj cetere sekvebla tiel bone dum kursoj kiel por mem- 
lernado. 



N« 3 


* ESPERANTO » 


(13) 55 


Pieni Snomaiais-Esperanto Tulkkikirja. (Matgranda Finna-Esper- 
anta Frazllbro). H . Salokanrtrl. 72 paĝoj, 12X18 cm. Prezo: 
2. 50 Finnaj Markoj. 

Post rimarkoj pri la elparolado de I' Fsperantaj literoj, sekvas 
kolektoj da frazoj aŭ vortoj, Finnaj kaj Esperantaj, pri diversaj ku- 
timaj temoj kaj praktikaj aferoj. Komercaj leteroj, anekdotoj kaj 
poezioj finigas tiun verketon, celantan havigi al lcrnantoj ekzercojn 
de 1' parola uzo de Espcranto. AI alifandanoj ĝi montras, kie! mal- 
simila a! ceteraj lingvoj estas la Finna, kio komprenigas, kial por 
Finnoj progresoj de Esperanto en kaj ekster la lando estas grava fakto. 

Curso elementar de Esperanto. Saldanha Carreira kaj l.uzo 
Hemaldo. 160 paĝoj, 11X19 cm. Prezo: 1 escudo. 

Tiu nova lernolibro por Portugaloj estas tre honc prezentitn. 
Antaŭparolo konigas la devenon kaj la karakterojn rimarkindajn de 
Esperanto. ĉiu el la dek lecionoj estas sufiĉe ampleksa kaj enhavas 
gramatikajn klarigojn kaj ekzemplojn, vortaron, ekzercojn. La sin- 
sekvaj tradukotaj tekstoj, Ou Portugalaj, ĉu Esperantaj, estas sence 
interligitaj kaj formas tutan iiistorion. Eĉ amuzaj bildoj lielpas la 
komprenon de 1’ participoj aŭ de I’ prepozicioj. Vortaro Esperanta- 
Portugala kaj Portugala-Esperanta finigas tiun bonegan libron, kian 
oni povas sincere deziri por ĉiuj lingvoj. (ĵ. S. 


m 


nmnmomomnmomn 




VI parolas prl centmiloj da Esperantistoj. Pruvu, 
ke estas almenaŭ kvin mil. UEA bezonas 5000 membrojn! 

S®®®®®®]®®®®®®®]®®®®®® 


UNIVERSALA ESPER ANTO-ASOCIO 


OFICIALA INFORMILO 


C*lo: Plifaciligi la Ciuspecajn moralajn kaj rnatcriajn nlatojn inter la 
'lomoj, sen diferenco de nacieco. raso aŭ lingvo. Kreskipi inter siaj membroj 
lortikan senton de solldareco kaj dtsvolvigt Ce tli In homprenon de frcmda • 
popoloj. Disvastigi la uzadon de la lingvo Esperanto. Krei mternaciajn servojn 
uzeblajn de Ciuj hornoj knj entn prcnoj, kies intcresoj celas trans la Itmoj dr iha 
genta aŭ lingva teritorio. — UEA knnigas Ciujn samideanojn. kiuj per la forto 
de. sia nombro kaj ta utiligo de la Zarnenhofa iingvo voias pnivi al la mnndo. 
ke Esperanto vivas, taŭgas kaj progresas. 

ServoJ: C.tu membro rajtas peti informojn d, la Delegitoj. uzi la srrvojn 
de /a Asocio, senpage rlcevi la (jficialan Jarlihron (aperos en printempo 1920). 

KotlzajoJ : Memhro ‘i Fr.Svisaj. liclgio kaj Francio 6 Er. Britio : 4 sh. 
Uerrnanio: !2 Mk Itispanio : 5 Pes. Italio . 7 /.. Nederlando : 2.50 Ould Skan- 
dinavio: 3.50 Kr. Ftnnlando • !0 E.M. Aŭstrio kaj Hungario 30 Kr Ĉehoslo ■ 
vakio: 12 Kr. Jugoslavio,- 20 Kr. Bulgario . 15 l ev. Poho : 12 Mk. Usono : 1 Doll.j 

Membro-Abonantr. (ricevas lu gazeton : 12.50 Fr. Svtsaj. (Belgio kaf Franao: 
15 Fr. Britio : W sh. Gcrmamo: 30 Mk. Hispamo: 12.50 Pes. Italio 17 50 I 
Nederlando: t,. 25 Guld. Skandmavio: H. 75 Kr. Fmntando ■ 2j 1 M. Aŭstno 
kaj Hungario ; 75 Kr. Cehostovakio . 30 Kr. Jugoslavio 50 Kr Bulvario ■ 37 50 1 ev 
Polio: 30 Mk. Usono: 2.50 Dolt. 

Membro-Subtenanto ricevas In gaieton .- 25 /•>. Svisaj. f.Nactaj prezoi 
duobie pli ol membro-abonanto 

Membro dumviva kun la gazeto); 300 lr. Svisaj. 

Esperantia Entrepreno komercaj ftrmoj. socictoj. k.l.p.j. 12.50 t r.Svicaj. 
(Naciaj prezoj. samc kiel memhro-abonanto. l.a IntteprrruU rajtas presigi *>■ 
vnrtari anoncon en la Jarlibro 

Centra Oflcejo: Museumsstrasse 14. heru (Svisio Hankkontv: Hnrt- 
dtlsbank <Banque Commerciale). Hcrn. Poitĉeko. III 2nOn 


Varbado de novaj Delegitoj. Ni ofte ricevas de samide- 
anoj deziranlaj helpi al nia Asocio propunon pri tio, ke ni elektu 
tiun aŭ alian de ili konatan Esperantiston kiel Delegiton en loko, 
kie UEA ne estas ankoraŭ reprezentata. Ni devas atentigi iliu, kc 
ni enregistras novan Delegiton nur post kiam la proponita persono 
mem formale skribis al ni pri sia nreteco akcepti la nomitan taskon 
aŭ subskribis koncernan formulon, kaj pagis la kotizajon kiel membro- 
abonanto por la kuranta jaro. 


71 . 


Garantia Kapitaio. 

Usto dt garantiantoj 
Vnua serio dtia parto 

Antaua listo 

Jena garantianto akiris liuan ateston 
S-ro (i. D. Ruchanau, Glasgou (Skotlandoi 


Fr«nkoj 

6725 

100 


Frankoj MS25 


KrauKoj 

300 


Dua serio 

1. S-ino Elisabeth Hunemann, Mainburg 

Ni speciale dankas S-inon Bunemann pri ŝia aliĝo kiel D M. je 
la dua serio malgraŭ la nuntempa ekstreme malfavora kurzo de la 
Marko. Ni esperas, ke samideanoj. kies landoj havas favorajn kurzojn. 
sekvos tlun ekzemplon. 

Kotizajoj por 1920. Je la 31 januaro cstis enkasigitaj 107:’ 
kotizajoj (el kiuj 313 membroj, 69<i membroj-abonantoj kaj 33 sut> 
tenantoj). Krom tio estas 213 dumvivaj membroj. Sume l29o. 
— Hsperantuij Hntreprenoj : 40. 


Statistlko de la korespondajoj. 

pondajoj dum la monato januaro 

Ricevitaj : 1084. - Forsenditaj : II II 
(Antaŭa monato: 3805.) 


Movado de la kores 


Tuta sumo 2195 


Subtenantaj membroj. 

Tria listo: 

18. K. Hiller, Hamberg. 19. F-ino J. Tliooris, Brugge. 

20. W. Buchheim, Boulder (Usono). 21. R. Eliott. Yelberton 
(Anglio). - 22. G. van Heek, Hengelo (Nederlando). - 23. D. Voj- 
koviĉ, Doboj (Jugoslavio). 24. R. Buseth, Namsos (Norvcgio). 

25. E. Elten, Hildesheim. -- 26. D-ro A. Stamatiadis. Konstantinoplo. 
- 27. J. Malachofskv, Pittsburgh (Usono). 28. A. Peck, Croydou 
(Anglio). — 29. S-ino F. Baker, Troy (Usono). 30. J. Perriard 
Cortaillod (Svisio). 31. S-ino A. Tuschinski (Danzig). 32. 
W. Page, Edinhurgh. — 33. V. Bonde, Falun (Svedio). 

Delegitoj. — Delegitoj estas elektitaj en la jcnaj lokoj: 

Antibes (Francio, Alpes Maritimes). D. : S-ro Th. Audisio. floi- 
kulluristo, 32, rue Vauban. 

Heograd Helgrad (Jugoslavio, Serbio). D : S-ro Dragomir 
Andonoviĉ, inĝ , universitata profesoro, 23, Brankova. 

Herlin- Weissensee (Germanio). 1) : S-ro Walther Gieseler, Pfenz- 
lauer Proinenade 14. 

Hodenbadi (Cefioslovakioj. D.: S-ro Karl Grtll, fcrvojisto, Krog- 
lit/. 707. — VD.: S-ro B. Sundermann, doganisto, Schmelze 203. 
Hratislava I'ozsony Pressbttrg (ĉefioslovakto).. I).: S-ro 
D-ro St. Kainarvt, profesoro, Telocviĉm) 3. 

Hudafok (Hungario). D. : S-ro Emeriko Padoŝ, barikofidsto, 
Pernintereti Krtrpout De^h Ferencz u. I. 

Clermont-Ferrand (Francio, Puy-de-D6me). — D. : $to Anuet 
Thomas, ĉt S-ro Mafly. aux Ormeaux, cli dc la garde-barriere 
f)ux (Celioslovakio). - l). : S-ro Max Murath, profesoro. Gymnasium. 

— VD. : S-ro Josef Vesel?, fcrvojlsto, Han-Dux. 
bnsciiede (Nederlandu, Overijsel). - D. : S-ro G. P. dc Hrutn. Aleeweg 9. 

Tiiedridisthut tSaarland). — D.: S-ro Jakob Schenkel. desegnisto. 
Karlstr. f. 

Hanaua.M. (Germanio). D. : S-ro Cliristian Stoll, Rhonstr i 

Hangesund (Norvegioi. - D. : S-ro Arne Sather, korespondist.,, 
Sparebank. 

Holeŝov (ĉefioslovakio). D. : S-ro Karel Loveĉek, Palackelio ti 7. 

Kazvm (Perslot. IX: S-ro Mohamed Labfb, instruisto. Tavakol 
Schoo). 

La Mure (Francio. isere). D.: S-ro Leon Caiilet, profesoro 
La Varenne St-Hilaire (Francio. Seinej. - D. : S-ro !.. A. Prevot 
iedkomercisto, 70, Bd. de Champign>. 


.% (U>) 


* ESPERANTO * 


No 3 


I aknĉ l.uhaĉovice (Ĉcfioslovakio). D.: S-ro JoSa MarcS, instru- 

islo, VD. : S-ro D-ro Henriko Sipek, kuracisto, villa Praha. 

UUtneritz l.itomerireu eĥosiovakio). D. : S-ro W. fieller, I.ange 
‘iasse ,¥>. \ r D. : S-r«/ I;-r«/ Pudolf Hickel, prof., Marcschgasse. 

l.undun-P/umsteadi Anglio) D : S-ro W 1 1. Dennis, (>:>. Vcrnham Kd. 

Mainz f( icrinariio, Rhcin-Hessen). D.: S-ro Petcr Becker, k«>- 
mcrcjsto, Holzstr. 10. 

Menzeten Wext (Ocrmanio, Klicinland). I). S-ro Hermann 
Wolfertz, instruisto. 

Monfitfn ies- su r ■ Sant hre (Belgio). 1).: S-ro Kobcrt Nĉvraumont, 

instruisto, 5, rne du Pout Bary. 

( hien.\c (Danio). I). S-ro Martin Palsberg, fervojoficisto, Biich- 
wal«lsg. .'tl, 

O/t/teln (Sttpera Silczio). Ij.: S ro lidnumd I-cthke, studeiito, Ring 1 1. 

Palenno (ltali«/| I). S-ro l''raticesco Miguori, librotcnislo. o7, 
via Oreto. 

I’res(tie/i hei Hilin (('cfioslovakioi. D. : S-r«> Rudolf l.«>sclincr. 
dlrektoro. 

Iĉriuiiu /' (Auglio, Bcrks). D. : S-r«> ( ieo I l*reedy, 22, Highmoor 
kd. ([avcrsham. 

RedwooU <-iry (Usono, C.il.) I). S-ro B. li. Mvcrs. ktunerca 
Instruisto. 

Ueytna (Kanado, S.isk.) D. : S-ro W. ( Western, 2JI0, Montaguc St. 

iĉeithenberf* i.iherec (( .elioslovakio). I).: S-ro Anton HMbner, 
instruisto, l ; ranzensdorlerstr. BI . VD. : S-ro herdiiiMntl Kaul- 
fcrs, Branzcnsdorf. 

IĉosioU ((icrmanio, Mecklemburg). I). : S-ro August Wilken, 

ckspedisto, Kascnienstr. 11. 

Saaz (Oehoslovakio). — • D.: S ro .Josef Siisscr. profesoro, Saaz ti87. 

Saniantler (Hispanio). I).: S-ro .1. K Pcdraz, Ruamenor 32. 

Szombathelv (Hungario, Va.s nicgvc). I). S-r«> I.aszlo Izs->. prrs- 
isto, Holliin Ivznb u. 19. 

San /eliu de (iuixols (Hispanio). I). S-ro Victor l.luis, 9, 

Calle Kden. 

ialleres (Argentino, l ; . C. S.). I) S-roJose Gitala, 2019, S. Martin. 

lotlmorden (Anglio). D. : S-n> l ; . Cilbson. fiAvendisto, I 19, 
Stansfield Rtl. 

Irenĉin Tremsen (Ĉefioslovakio). I).: S-ro I.. Hoffinann. kal- 
kulkonsilanto, Pit. Szam. 

lroyes (l ; rancio, Aubc). I).: S-ro Cliandelliez, fiŝbrcdistn, 97, 
r. dcs Noes. VD. : S-r<> H. Debarry, lt>, r. Oallet, Ste-Savine. 

Uihorod l/ni/var (Ĉeĥoslovakio). D. S-ro R. de Szbke, 
Teleki ti. b. 

U isbedi (Anglio, Cambs). D. S-r«> A. Capman. KeniBvorth, 
Walton Highway. 

Ŝanĝoj • 

Heziers (ITancin, Hĉrault). I).: F-im» J. ITourcns, lll.avenue 
(i. Cleinencean. 

C.ette (ITancio, Herault). — - 1).: S-ro Henri (iuibal. Citĉ Doumet, 
Maison Mevnicr. VD. . S-ino Marthe Juillard, 23, r. Jean Jaures. 

Scviila (Hispauio). 1).. S-r«> I) ro lt>aquin Macnaca, kuracisto, 
19S, Oille San l.uis. VI).: S-ro Catlos Martinez, fervoja 
oficisto. listacion Plaza de Armas, Via y Obras. 

Athesŝauĝo . 

Rotterdam (Nederlandoi. - VI). S-ro f ; . Pakker. )>. a. C.arnelisse 
laan 42 a. 


Esperantista 



Petego al niaj Delegitoj: Sendante aliĝojn, uzu Ja 
membroHstojn, kiujn ni sendis al vi, kaj postulu novajn, se 
via provizo elĉerpigis. Evitigu al ni rekopiadon kaj tempo- 
perdon. Tempo estas mono, kaj monon ni ne havas. 



La historio de lokaj grupoj 

Antaŭ uelonge, !a redaktoro de .Esperanto Monthly‘ petis, ke 
mi verku artikolon prl .La E.speranto-movado en Yorkshire‘, kaj 
konsilis al mi, ke mi faru taŭgan aludon pri ĉiuj lokaj eminentuloj, 
kiuj partoprenis en la antaŭenpuSado de Esjteranto de la unuaj 
tagoj ĝis hodiaŭ. Ŝajnas simpla peto, tre facile plenumebla, ĉu ne? 
Certe. rni kredis tion - je la komenco! Poste, mi iomete Ŝanĝis 
tiun opinion, )>ro kialoj, kiujn mi citos. 

Pro tio, ke mi ne posedis la necesajn faktojn prl la diversaj 
gnipoj cn Vorkshire, mi scndis pofttkarton al ĉiuj grupsekretarioj, 
[>et3ntc ke ill skribu ĉiujn detalojn pri siaj grupoj, kune kun la 
j nomoj de la ĉefaj subtenintoj de la afero. Post la ricevo de tiuj 
detaioj, rni kredis, mi povus elekti la plej taugajn faktojn, kaj verki 
interesplenan arlikolon! La hoino proponas, kaj, poste, li vekiĝas! 
Mi ricevis nur du-tri ŝajne plenajn respondojn, scd post iom da 
jiripensado, ia ineinoro inontris al mi, ke la skribintoj forgesis la 
nomojn de kelkaj bonegaj helpintoj; kelke da sekretarioj ne faris 
ian respondon, kaj la ceteraj nur skribis por diri, ke ili ne havas 
ion por skribi, ĉar ili ne posedas dokurnentojn rilate al la pasintaj 
faroj de siaj societoj, kaj tial, kvankam ili deziris helpi min, al ili 
mankis la povo fari tion. Jen grava konfeso. Se la grupoj mem 
ne konservas raportojn pri sia agado, ne estas eble por aliaj per- 
sonoj, kompili, nun au en la estonteco, taŭgan historion pri la 
kreskado kaj disvastigo de la sankta afero. 

Pro la ĵus priskrlbita sperto, ŝajnas al mi dezirinde, ke oni 
konsilti al la oficistoj de societoj, kiuj ĝis nun ne zorgis pri tiu 
llanko de siaj devoj, ke ili komencu konservi ĉiujn detalojn kaj 
rapt>rtojn rilatc al la movado en sia regiono, por ke la samideanoj, 
kiuj sekvos ilin, povu kompreni la tutan historion de la societo. 
Multe da sekretarioj jam faris tion, kompreneble, sed sendube estas 
aliaj, kiuj fidas tro oftc je la meinoro anstataŭ raporti ĉiujn detalojn 
rilate al la agado kaj aferoj pri siaj societoj en iaŭgoti libron, for- 
gesinte, kc post iom da ternpo, ili, kune kun ĉinj oficistoj, pro 
diversaj ne antaŭviditaj kiaioj eble estus devigitaj iri al aliaj regionoj, 
kaj ke la oficistoj, kiuj sekvus ilin, ne havus ian sciort pri la frua 
historio de tiu societo. 

Tial, mi forte konsllas al la grupsekretarioj, ke ili penu kolekti 
la plej plcnajn detalojn rilatc al la pasinta historio pri siaj societoj, 
ĉu lokaj, ĉu naciaj, kaj fari raporton por la profito de estontaj ofic- 
istoj kaj anoj de la societo. FTue, rni proponas al ĉiu societo, ke 
ĝi havigu bele binditan libron, por kc oni povu enmeti la fotograf- 
aĵojn de la plej agemaj anoj kaj helpintoj kune kun iliaj subskriboj 
kaj kelkaju detaiojn rilate al iliaj laboroj por la kara afero. La 
kosto de taŭga libro ne estus granda, sed la valoro kaj intereso, 
kiun ĝi havns por la grupanoj, estus senlima, krom ia fakto, ke ĝi 
rememorigus nin, ne nur pri la nomoj dc niaj kunlaborintoj, sed 
ankaŭ pri iliaj vtzaĝoj. 

Ankoraŭ unu propono, kaj mi finos ĉi tiun atakon kontraŭ 
niaj bonegaj samideanoj. la sekretarioj, kiuj ĉiam entreprerias la plej 
grandnjn taskojn, kaj ricevas nenion krom ŝtonoj. Kelke da sekre- 
tarioj estas tro modestaj. Eĉ kiam iliaj grupoj aranĝis sukcesplenan 
propagandan kunvenon aii koncerton, mankas al ili la kuraĝo sendi 
raporton pri la okazintaj*o al la publikaj ĵurnaloj. Jen bedaŭrinda 
manko. La sukceso de la movado dependas je la manoj de ia 
homamaso, kaj se ni ne j‘etas la semon antaŭ iliaj okuloj, Hi neniam 
vidus kaj komprenus la signifon de nia afero. Utiligu la presadon 
ĉiam kaj ĉic. Presigu foliojn pri viaj propraj grupoj laŭ povo, sed, 
krom tio, uzu !a publikajn j‘urnalojn samtempe. ĉar per ili oni 
povas ĵeti novajojn antaŭ la okuloj dc dek, dudek, eĉ cent mil 
personoj. Sed kiam aperas artikolo pri viaj grupoj en la j'umaloj, 
ne forgcsu enmcti kopion en la grupan presiibron, por ke ĝi povu 
fariĝi plua paĝo en la historio pri via societo. 

Konservu kaj kolektu la detalojn hodiaŭ. por ke oni povu 
legi ilin morgaŭ. j Q hn Merchant. F. B. E. A. 


☆ ESPERANTO * 


N® 3 


(17) 57 


Nova elpensaĵo: migrantaj leteroj! 

Jam dum niultaj jaroj Esperantistoj en ĉiuj landoj kaj eble 
precipe Deiegitoj de UEA estas pli aŭ malpli ĝenitaj per la tiei 
nomataj .migrantaj kartoj*, kiajn oni nfte ricevas de tute nekonataj 
homoj petantaj, ke oni ,ĝin plucn forsendu en landon, kie ĝi ne 
ankoraŭ esUs*. Oeneralc la elsendinto promesas al la ricevontoj 
kiel kompensajon porla forsendo .belan llustritan poŝtkarton*. Kvan- 
kam mi spertis, ke titi pronieso nur tre malofte estas plenumata, kaj 
kvankam mi kotisideras tiun formon de propagaudo tute sensigniia 
por nia afero, mi ĝis la fino de la tnilito kouscience prizorgis ĉiujn 
migrantajn kartojn, kiujn mi ricevis, forscndinte pluen, ĉefe al satn- 
ideanoj, kun kiuj mi bavis ititerrilaton, — - kaj vere ne estis tre 
malgranda sumo da mono, kiun mi jaron post jaro elspczis tiamaniere. 
Post la flniĝo de la milito )a nombro de .migranlaj kartoj* tamcn 
tie! terure kreskis, ke mi faris la decidon, ne plu forsendi iiin, kaj 
mi supozas, ke mi per tio faris al multaj samideattoj ŝatindan servonf 

Flanke de la .migrantaj kartoj* jus aperis nova elpensajo nomita 
.londirantaj leieroj ", kaj eĉ nia eminenta samideano, S-ro Sctai.i, 
faras en sia gazeto .Hspcranta Finnlando* viglatt propagandon por 
tiu ttovajo. La specimeno de tiuj leteroj. kiun nti ricevis por plua 
forsendo .okcidenten*, enhavis la adrcsojn de la Delcgitoj de UFA 
por la oka/.o, ke ricevontoj de la letero ne knmis adresojn de sam- 
ideanoj en la aludita direkto 1 l.a elsendiuto eĉ adtnonis al la rice- 
vontoj ne sole plucn forscndi la letcron, sed sendi al la antaua send 
into poŝtkarton kuu informo pri la posta ricevonto! Nek respond- 
kuponoj por la forsendo, nck sciigo pri mctnbreco de L.'FA troviĝis 
cn la letero. Mi tuj ĝin resendis al ia Ffnnl.inda clsendinto kun 
energia protesto kontraŭ tiaspeca trouzo de la servoj de UI A. 

Sendttbe multaj aliaj Dclegitoj de l’FA povos atendi la alvcnon 
de tiaj .rondirantaj leteroj* sen intereso ai ĉiuj aliaj samideanoj 
ol la senilintoj mern -- kaj rni esperas, ke la plcj multaj faros same 
kiel mi. Tio certc estas la plej efika rimedo por ntalajterigi tia- 
specajn .apcrajojn*. 

(.. A. Hoorslev, 

Del. UEA, Anrhus (Diint*»» 

Pri morala instruo 

Mi dcziras metode solvi la problemon de tnorala instruo, scn- 
eklczia, cn formo taŭga por ĉitij popoloj. Sub la titolo: .Fduko 
al socia agado” (Frziehung zur Gemeinnutzigkeitj mi eldonis inian 
mutan ilbron, en Praha 1913, pscŭdonime Arnold Berger. Malgrau 
neperfektaj'oj tlu provo trovis varman aprr*bon. Fkzemplc Berta 
v. Suttner skribis. .Nia tcmpo sopiregas je tia libro* , gazeto por 
protekto de ftestoj: Jen estus kandidato por l.i Nobei-premio“ : 
revuo pedagogia: .Tiu libro estas provo trc atentmda, pionira, pnr 
enkonduki praktikan utoralon en la lerncjojn*. Aliaj prijuĝoj simllaj 
cstas je dlspono. Mi nttn intencas fari novan eldonou, kiu cnltavos 
biografiojn de trtoralc plej altrangaj personoj, kitijn la popoloj res- 
pektas kiel siajn sociajn bonfarantojn, do hotnoj el iu ajn historia 
epoko, kics vivo, suferado kaj bonagado estas ekzemplo |>or la 
junuJaro. I.a librojn pri ili, kiujn vi bonvolu indiki, mi laŭcble 
venigos: el tiuj biografioj rni elektos la ecojn kaj fatojn piej imit- 
iudajn, por ke mi povu irtde prezenti al la gejunuloj tiun aron da 
bomamaj eminentuloj Granda estas ta laboro, sed granda rnia celo 
elradikigi la ntalainon el 1a junaj koroj kaj konstrui pontoit snper 
ia fendego, kitm malfennls la milito inter la popoloj. Bonvolu do 
baldau ittformi min pri la sociaj herooj de via lando. vi helpos al 
Ia interfratiĝo, alcelata de la Fsperantistoj. 

Johunn Stordi , fakinstruisto, 

Pristiiait apu<i Karlsbad «HoheuiM».. 


Kun tiu ĉi numero estas senpage sendata spe- 
cimeno de pligrandigita „British Esperantist". 


Niaj Mortintoj 


Trinidad Soriano Hidaigo. -- Tiu ĉi cmmenta viro, kiu mortis 
en Sevilla la 9 januaio. estis eminenta arĥitektuii.sto, scienca dok- 
tou» kaj fama politikulo: en la lasta tetnpo li eslis kon.sil.mto de 
la ĉi-tiea urbestraro, provinca deputato, posedi> la Katolikan lsa- 
belan Ordenon, kaj evtis en Ilispanio unu el niaj plej klcraj kaj 
famkonataj pioniroj i.i es.tis Deiegito de l’FA. piezidis dum dek 
jaroj la Sevilla‘n Fsp. Grupon, kiun li fondis. ankaii estis prezidanto 
de la Jlisparta Societo por propagandi Fsperanton* kaj llne de la 
Aiidaluzi.i Fsp. Federacio. I i ĉeestis kelkajn inteinaciajn kongres- 
ojn, ĉu reprezeiitantc la lokan grupoii, ĉu l.i llispanan l.sperant- 
istaron. Dum la tempo de lia politika ag.uio en la ufbestiaro, h 
atmgis bonan monlielpon por nia gmpo kaj instruis nian lingvon 
al poiicanoj 

Fcrvora apostoio de nia ulcalo, entu/.iasma kaj senlaca pro- 
pagandisto, !i dediĉis la lastan parton de sia vtvo por insirui kaj 
disvastigi Fsperanton, jilemunante la cclon de Ia nefotgesebla Majstru, 
tio estas, uniiigi I a plej rnalproksimajn pojiolojn de la niondo pn 
helpa lingvo. Lj forĝis en sia menso la ideou, ke la hoiuaro estas 
granda familio, en kiu nur devas regi paeo, frateco kaj aitio. 

Li cstis verkanta Fsperantan gramatikon kaj vortaron. k;i j h.i| 
lastaj vortoj cu tiu ĉi vivo cstis por Fsperanto. 

I.a Sevill.Vj Fspcrantistoj perdas c-n li fcrvoran pioniron de l.i 
rnovado ; la eksterlandaj, bonan amikon knj samideanou, kies nouio 
kaj laboro restos ĉiam ncforgcsebla t-n la liistorio de Fsperanlo. 

Corlos Martinez. 

SfkrtUiu* «Iv l.i Aiulalu/i.i Kspcrantista f ciivi,n*io. 


Esperantista Literatura Asocio 


Nia <!f li^cnla kole^iiro 
En l.iboro ) nc liiciĝiiv. 

Aiarta raporto 

Nur inalrapide la laboro de F. I . A. rekomenciĝas. Dum la 
pasintaj kvin jaroj tridek novaj anoj aliĝis ili estas pretaj je luboro, 
sed uianuskriptoj nur inalofte estas sciuiataj, 

Anoncita cstas J.a kantistino" dc W. Ifauff, tradukata de la 
Bresiaŭa grupo; ni do petas, ke m samtempe iu alia entrepremi 
l.i saman verkon. 

Sonpo ile somermeza nokto’ dc Shakesjieare estas tradukila 
de l.oulse Briggs. (ii aperis cn la trimonala gazeto JJteratune . 
I -ino Louise Briggs. West l.ea Armlcy. Leeds, Anglujo. aliĝis «i 
nia asocio. 

S-ro I v. Krestanov, en Bern, tradukas la plcj grandart kaj j»lej 
karakterizan romanon de la Bulgara litcraturo, .Suf/ lo Jup<>‘ (Pod 
igoto), ĉefverko de la nacia poeto Ivan Vazov. F.sfas jirespreta la 
traduko de .Ce /a pirdoj de Vito&a-monto ' , moderna kortuŝa drann» 
de P. K. Javorov, kaj la humorplena rakontaro Jiaj (ian/o liot 
kanski’ d< Aleko Konstantinov. 

Kolego al ni skribis: .La Fspcrantista I.iteratura Asotio kon 
trolu ĉiujn IJhrojn antau la presado : la rccenzantoj ŝparus multe d.i 
tcmpo kaj ia publiko ri.cvus senriproĉajn Icgaj‘ojn. Ni liavas ĉi tiun 
bonegan institucion, sed oni ne uzas ĝin ĝencraie.' 

Post la migrado de niaj rajiortoj al tiu ĉi gazeto, m nc volas 
preterlasi la okazon, csprimi nian sinceran dankon al . Oĵiriala 
Oazeto fisperantista Paris, kiu durn tri jaroj aperigis jJin sul> la 
nomo de . Bultrno *, presitaj sur aparta presfolio. Ni scndis 1« tn 
jarkolektojn beh broŝuritajn al Paris, por kongresekspozicio. ( )m 
ilin ankorau nun tie konservas ; espereble ili estos baldati resendalaj 
kune kun la aibunio, enhavanta portretojri de nia kolegaro. 

La admiuistrejo e.stas en i>rcsden, Nicoiaistr. 18. 

Prezidantino: S-ino M. Hanket. 


58 08) 


* ESPERANTO fr 


N»3 


REKLAMO 


KOHE8PON DADO 

/ AklFO Unu enskribo <la adreso kaj ne ph ol 5 vortoj): 
i r. 0. 75. - Ror rlu plua linio ( 10 vortoj) Fr. 0.50. — Rabato 

<la 10 % por 8 enpresoj kaj 25% por 12 enpresoj. 

MALl.ONGlCiOJ I. * letrro. PK poStkarto. Pl poŝt- 
kartoj ilustritnj. PM poŝtmarkoj. bi\ ^ poŝtmarko stir bi/d/tanko. 
k.<.) kun iHnj tandoj. Fsp-ajo F.sperantajo. 


! Hispanio 

j Barcelona. S ro Ainadeo Aguiio, 156. Calle Provenca, L, PI 
i Barcelona. - S-ro Domingo Aibert, 127. Muntaner <T»into*i, PK (tuj rc-spondasj 
j Barcelona. -• S-ro Vicens F. Bort. muzikverkisto, Oran Via Diagonal 552-2, PK, 
l I. (koresp. Angle, Oermane, France, Fsperantet. 

1 Barcelona. S-ro l.udoviko Donienede, 51. Laforja \ da„ PK, L, k. ĉ- I. ‘ 

i Barcelona. S-ro Sangents, 1 , Asturias (Paco kaj Amo), PK (respondas nur 
j unujfojon; 

Huesca. — S ro kobeno Maraury, 8 , Sto. Domingo (politikajn. komercajn aŭ artajn 
Anglalingvajn gazetojn reciprokos per Hispanaj). 

Jerez de la Frontera. - S-ro Pedro Naranjo Martiner, 10, Avila, PI, PM. 

! Madrid. S-ro Ernesto Reycs. Caja 1‘ostal de Ahorros, L, PI -kun po*ti*toj ĉiu- 
J UTndaj pri poŝtaj afrroj>. 


Aŭstrio 

VVIen. S-io VVIav Slary , XV. I uroergai.se 25.15, 1 . Pl. PAV k. ĉ. I. isalut.is siajn 
Mialiuivajri korespoudantojn kaj denovv koresp. kun ili pri iiuj uuotempajoji. 
Wlen. S-r«> Frederiko Molnŭi, inĝeniero. IX. i Waiiringcrgtlrtcl 162. PJ, PM, t. 
(pri fieklrotckMiko kaj elektfomeilicino. pri socialaj timoj.. 

Belgio 

Hruxelles. I mo lentieu. .l‘<, rue <t'Albanie. Pl | .(«• ciuj lemoj>. 

Britio 

Buroley. I.a lisperantista Sodelo, Victoria Chamtim. Margiejvo Strecl. aranĝ.is 
<e fmo ile marlo letrr- kaj poMknrtvesperon. I knj P) estas atendataj el fiuj lamloj. 
M Huj oiii responda». 

Hattlngs. • S-r<> J. .1 Houtw<xnl, Holtand llou.se, petus alsendon de I. kaj PK. al la 

l.»p. tiiupo por legado Ce »j.ec.inla kunveno lnstan mardon eu tehruaro IP20. Al 
viu aeudinto oni respondos 

Klugston-on-ThameR. S r<. i Dlhben, Uie l.odge. St. Jaints Road, Pl, k. i. I 
Londou N. VV. 1 . S-ro Frnest J. VVaUon, 6 . Balcoitibe Strect, Dorset Stjiiart. I.. 
I'l <pri Rorlologlo, relnrmaj movadoj. vivkiilimoj. k. ĉ. I.; ankaŭ kun poŝlofi.-istoj 
pri l:i poŝloficejoj en ĉiuj laudojj. 

W«INrnd-on-Tyn*. S-ro J. H. Murrny. 1.1, Hercli Orove. I., P|, bfl. k i. 1 . 


Hungario 

Hudapcst. S-ro Jozefo dc Mateftv, Fehervari u. 9, L, Pl, bfl. 

Hudapest. S-ro Kugen Mlssura, Hunyady ter. 8 , III, VI, L, Pl, PM. 

Budapest. S-ro Ludoviko Tolsche, studento, IV. Vacl utca 79. I. tkun Eŭropanoj. 
L. I*J <kun iiccuropanoj>. 

Budapest VII. S-ro Henrik Wittenlu r^er, farmaclisto. Alrnassy ter. 15. J., PK. 
PJ. k. I- 

italio 

Roma 4. S-ro lilio Mjgtioiini. 80 , Piaz/a Sc<inderheyj. L <kun sportemuJoj». Pl 
PM (JtK> llalaj kontraŭ 100 de ali.i 5tato). 

Jugoslavlo 

Ooboj (Bosnioj. - S-ro D. Vojkoviĉ, apotekisto, PJ, L. PM. k. i . I. 

rirote (SerbJoi. S-ro Svetolik Djordjevlĉ, instruUto, Donja ul. .'i 6 , 1. (kun junuj 

KnnstruNtoj ĉmlnndnj pri \a infanedukado kaj la sistemoj de 1 a divorsaj edukternejoj) 

Nederlando 

Wamel blj Tlel. S-ro 11. v. Duuren, Pl, k. 0 . 1 . <pri havenoj, sipoj, maro, 
riveroj. k. t. p.). 

Wormerveer. — S-ro P. Vtrmeuleu, Wandelwe*», PM. k t*. I. 

Zutphen. S-ro J. de l.ang, Bultensingel 90. PJ. PM, interŝan&is portretoju. 
Zuolle. S-ro J.Kromme, fervojoficisto, Molenwefc H>H. J»M. k c. L PI (preJeic 
st.uidomoj, rnormmentoj. k. t. p.. sed ne fantnzia]). 


ĉeĥoslovakio 

Hrno. S-ro Jan Seinbcra, I rancouzska 72, instruiato di- dese^no, PI »artc), I 
1 p f i artista edukado. prl kreaj.t) esprirnoj dc I» infanoj. pnrcipe dese^najoj. model 
«ioj, manl/ibornjoj, ludlloj, mariomta tentro, stiiaj l«l>oroj. imizika edukad»». 
Kukteny 221. - S-ro Oldrich SnieUiia, PJ, l*M. bfl. 

Mornvany. - Bohcma Laperanto-Si rvo, i»!. Ksperantajojn. koiektas adresojn 
Opava. • S-ro Aloi*» Zcdnlk. olicislo dc i.i Bohema Indnatria Ranko, Pl. bfl. k. 0 . 1 
ipera.H komercajn rlLitoJt». 

IMacn. - • MembroJ di I urinta Astocio. prccipc laborisloj. skoltoj, fcrvojisloj. foto- 
ainntoroj, stmleritoj. de/lras korespondi. Oni skribu ai S-ro Joscf Pech. Houftkova 4 
Praha. t ; **nu Juiie Ŝupichova. Del. de UP.A, Mal/i Stcpanskd L. kolektas adresojn 
do junaj korcspondantoj J.a adr. i Ntas senpage pubtikigataj en Cefioslovakaj gazetoj. 

I uklaty ap. Ouv«ly. l -ino Ro/a UhiouHtovri «kun parlopremmtoj dc H Sokol.i 
Koujrrefo 1920 en Praha* 1 ). 

Zumberk. S-ro S. ZajiCek, /umbeik 8f» ti. Chrudini, J>J, L, k.O.L. en Esperiinio. ! 
Ceha, AnKla kaj J ranca. 

Zvolen. S-ro brant. BnluVk. insinnsto, Pl kaj nadliugvaj g.tzetoj iluKtritaj. 


Norvegio 

Kristiania. S-ro Rolf K. Buy;ge Paulsen, supeu leŭlenanto, Vitta ^hspero“ 
Sdrkedalsvci 7d, uur IM. bfl, k. ĉ. \, 


Polio 

Sledlce. S r«» Cz. Pruski, Str. 2S de .Majo 390. salutas Ciujn siajn ant«i ii nif iitaj vi 
gekorospoiuiantojn kaj serĉas novajn, precipe ekstereŭropajn 
Siedlce. S-m R. Pruski, Str. 28 do Majo 390, I., Pl ikun skoltoj ĉ J.«, intei- 
N.an^as lotojn. 


Svedio 

Oftteborg. Esperanlo torening scrCas korespondantujit. IM. !.. 
Lund. S-ro A. W. 1’ribcrg. PM kaj fotografajoj. 


Nord-Ameriko 


Finnlando 

Asikalla. S-ro W. Backman. Amnnpctto. PM. 

liamlBkarJeby. • S-ro llerman Remell. instruisto. Pl. 1. kun kolegoj. piefere 
ikstcreŭropinoj. 

OJUi S ro Kimiri Ruukuiumi. Pnujiia !>!. PM. k. 0. L, I. «procipt* kun vkstei- 
cŭropanoj, prefcre alirasanoj». 

Orlmattlla. S-to Arvi Pihkalu, I.cit.sa, J*.M. 

Icrljoki. ' S-ro Tarnm Sutinen. PM • Intcrŝaiijio de bintuj. Uu$j\ kaj Esloniaj 

kun PM kolektantoj alilundaj). 

turku. 1-lno Annlkki HvUmen, o f y Mirtervu, I>J. 

Vilpurl. S-ro I liinnes Koivn, matniisto, Tilliruukki Vlllioiikntii k>. L. PJ, kuu 
instrulst«>j. 

VllpurL S ro J. Autt . Alrksauterinkutu 23. PJ. 

Vllpurl. — S-ro R. licrgroth. JervojoJtciKto. Maununkatu 11 as 19, IM. 

VMIpurt. S-iO Outu Sarpiu. l.ikoLunpi Siimcskaiu 1. PJ. PM. 1>H. 

Vilpurl. s to Vllho Mlonen, Kelkkala K.iivokatn »i, L. !>!. 


Francio 

t.ilic. S-n> l . l.cpeicvj. t-7. mic d<‘ l.himov. PM. k. I Povas liveri I rancajn 
lugkriKajn PM kuj la kalalOKon Vveit A ioltier. I92u. Ilavas lo.onn PM pm inter- 
‘'inijo. \t* semJ.ts unue. **riJ ccr U kjj tuj rospotuLis 


Germanio 

Lisctiach. vro II. K<mlmann. Mitteldeiitselie Pnvathjuk. t. P!. 1>M. 

Klsenach. - S-ro K Birknei. Miiteldeulstht Priv.itbank. i. Pt. PM rspocialo 
kun IrauUnoj), 

UArlltz. S*u> AHred Schol/. Bieitestr.3, nnr l <ku u lcrt.ij Esperanti*stoj pri 
politiko filozofio kjj socia vivto, 

Leipil^. - S-ro 1L Schubcrt, oticistu. K«>rnerstr. 42. PI. L. PM. 

Potsdam. S*ro U. Wehnert. Burgsti.58 l. Pi. L ipn okuliismo kaj teoioiiok 
NVilhefmsbaven. — S-ro B Lden. Kielarstr 28, L. PM. PI 


Chicatfo •lllinoibi. — S*ro W. M. Tabenski, 1041. Mil\vaukee Ave. i.pri soci.ij k;t j 
politikaj iitcroj. uunaj tikazantajoji. 

Fbor *Kanrtd(>, Man.L S*ro A. »1. Mac Adoo. PJ, PM ( militmarkoj dczirataj, precipe 
, dv novnj Europaj *Uatoj, Afriko. Azio, Brilaj kolonioj). 

; Metuchon *N. J., U. S. A.). — S-ro A. S. Arnold. Box M >. PM, k. Ĉ. 1. liava.s 9 (HU) 
! diversajn por interfcango. Tnj respondos. 

| Montreal (Kanado). - S-ro T. A. AUan, c/o 'I he Nignal Engineei, Grand Trunk Ry. 
inter.ŝan^as dumovajn ŝakproblemojn kun ĉiuj, ankau IM kaj L. I.i esperas. kc 
multaj mez-Eŭropanoj skribos. 

W ahkon (U. S. A., Minn.i. — S-ro Pierre Parish, Consolidated School, PI, L. PM 
(kun eksterlanduloj pri ilia respektiva landou 

I 

! 

Sud-Ameriko 

i Buenos-Alr*« < Ai gentino s. S-i» Angel Afuzzuconi, 9te. Cochabamba, Fl. bli, k. ĉ 1. 
i Santa F* .Argcntinoi. — S-ro Carmelo l.iguori, Belgrano 20 J, Norte, L, PK, bfl. 

1 HM. k. i. I. <pri ĉiuj temoj esceple pri teknikaj kaj sciencaj, preclpe pri soclaj aferoj) 
Taileres F. C. S.-Buenoa-Alres fArgcntinn). S-ro Dorningo Mondini. 6164, 
Centenarin. PI. bll, PM. 

Afriko 

Las Palmas ;lslas C,anarias>. S-ro Serafin Rodrigucz Perez. Reyes Catolicos. 
PI (kun fraŭlinoj), PM ikun samideanoji. 

| Las Palmas (Islas Canarias >. S-ro Juan Ramires, 1, Renmiios, P1 (nur kun Iraŭlinoji. 

; Las Palmas dsias Cjnarias i. - S-ro Jos£ Ramirez Rodriguez, 6 . Travieso, PM, k. ĉ. I. 

! Las Palmas (islas Canariasi. S-ro Oerman de la Torrc, 86 , Triana. PM. k. C. I. 

| Las Palmas dslas Canarias). S-ro Sebastian Martin. 32 34, J riana. PM, k. C. I. 
Las Palmas dsias Canaricsi. S-ro Jorge Aivarado, 8 , Cor^zon de Maria. PM, k. C. 1. 
Las Palmas «lstas Canarias.. - S-ro Jos^ B. Navarro, 17, Dr. Chil. L, PI. k. C. I. 
Las Palmas dslas Canarias:. S-ro C. Corrales, 65, Apartado, L, J I, k.C.i,, nur Angle. 
Puerto de la Lŭz >Ts!as Canarias> S-ro Josĉ Placido Gailardo, str. 12" n<> 15. 
PM, k. e.l 



N*3 


* ESPERANTO * 


(19) 59 


Azio 

Bassetn (Burma). — Rey. W. Cronkhite. t>«pd*ta miĵiUto el Usono, Box 10, PI, L 
(kun siaj antaŭmilitaj korespondantoj k. a. inUurive gejunuloj kaj intanoj de eiui 
Undoj). 

Peklng (Ĉinio). - I-a membroj de U Esperanta tnstituto .The Oovemmeni Uni- 
versitjr', Pi, L, k. C. I. 


Aŭstraiazio 

Melbonrne. — Membroj de la Paca Societo dez. koresp. pri paciflstaj aferoj kun 
personoj en U tuU rnondo (Esp., Angle, France. Gerraane). S-ro J G, P>-ke. iO t 
Leuno* atreet Hawthorn (Aŭstraiio). 

Ophlr, Otago (Nov-Zelando). — S-ro E. Webber f L. PI (gojos ricevi novajojn de 
siaj antafimiUtaj korespondantoj kaj scitgojn pri personaj travivajoj dura U militoi. 



Tarifo : Unu linio < 10 vortoj) Fr. 0.50. Rabato da 10% por 3 enpresoj 

kaj 25% por 12 enpresoj. Antaŭa pago. 

Adresaro. — Adrcsojn kaj anoncojn por „B. E. S.-a Adresaro de Esperantistoj 
el Cluj landoj - akceptas senĉese .Boheraa Uspcranto Servo- en Moravany. Bohemio, 
Lehoslovakio. Prospekto senpage. 

Anoncoj. — Mi korespondas 1. kaj PK pri komercaferoj precipe pri la efiko de 
anoncosistemoj por podetalaj komercoj. Juan Anguita Galan. Jaen, Hispanto. 

AnglaJ ĵumallstoj. — Svnla gazetisto deziras korespondadon kun Angla jurnalisto 
per lctcroj aii postkarloj. Skribu al redakcio: Enoch Kihlstrdm, Sdderkuplng {Svedioj. 

Aatroioglo. x Kiel posedanto de efemeridoj de post 1&40 gtt nuna jaro kaj kiei 
astrologo serĉas intcrrilr.tojn kun samcelanoj internaciaj, Jos. H. Meiler. MOnchen. 
Cleniensstr. 78. 

BlrdoJ. — S-ro Afthur Scott. Sparrow Herne. Ashmore Green, Newbury, Angl., : 
deziras aĉeti vivantujn albinoiajn birdojn (blankajn kun okuloj rozrutfaj). kana- 
benojn, kardelojn k. *. Li deziras scii adresojn dr la plej gravaj Eŭropaj bird- ! 
vendistoj en Paris, Uamburg, k. t. p., ankaŭ nomojn de Luropaj gazetoj birdisUj. j 

BuJgarai EsperantlstoJ, atentu! - Sub preao kaj baldaŭ aperos Il-a prilaborita : 
kaj pllgrandigita cldono dc .Lernolibro de F.speranto - enhavanta: Oramatikon, ’ 
Ekzercaron kaj du Vortarojn, entenantaj la vortradikojn de la U. V.. de la du Of. j 
Aldonoj kaj multajn derivajojn. Prezo 3 Sv. fr. aŭ 10 Bulg. Iv. Mendojn adresi ! 
ai la aŭtoro: Iv. M. Krestanov. Sonncnbergstr. 11. Bern rSvisio». 

4 

Chrlsnuco. — Kolonio Parugvajo. lnternacia kolonlo por ambaŭ seksuloj baldau • 
fondlĝos. Ties principuj cstos la Kristanisrno, vegetariimo kaj nudeco. Por viroj 
!a enirkotizajo estos 10 funtoj AngU kaj ĉluj devos pagl sian veturelspezon. Ciuj i 
interesatoj petu plenajn detalojn ĉe S-ro Al. Alcock, 1 66, Sydenham koad, Syden- 
ham, London S. L. 26 (Anglujo). • 

Ldziĝo. - Instruita sinjorino (universitata instr.>, de pcrfekta eduko, tre bone j 
prezentiganta, neriĉa, dtzlras» cdzinigl kun 40- 50 jara, klera sinjoro. tfe liberala ’ 
profesio (kuradsto, advokato, profesoro) kun progresemaj ideoj. Oranda monhavo I 
iu' necesa. Hrtna materia situacio estas dezirata. Oni respondu detale. kaj se \ 
eble sendu fotografaĵon, kiu estos resendata. Diskrcteco postulata k.ij proineslU. I 
Poste Restante F.attx Vives 0/28, (ienfeve (Svisio). 

■ 

EsperantistoJ atentu. - Mi bezonas sekvantajn numerojn de ta gazeto .Esper- 
anto-, organo de ULA : 19)4: I. 2. 3. 4. 1916: 9/10. 1917: 2, 6, 7. 8, 9. 10. 11, 12, aŭ j 
la plenajn jarkolektojn. .Mi pagos per rm no aŭ sendos ĉion ajn. S-ro O Sklenĉka, [ 
Del, de UEA cn Hradec Kralove (Leĥoslovakio). I 

»• . i . _ ff 

Filatellsto. — AJ Olu persono. kiu sendas al mi per rekornendita letero 50 aŭ pli [ 
malsarnajn PM mi sendos saman kvanton de Argentinaj PM S-ro Heradito Moreno. | 
Talleres I ; . C. S., Buenos-Aires »Argentlno>. i 

• - - * — - - - . - ■■ , ai , * . . . fu . ^ ^ ^ • 

FiUtellstoj. — Kiu sendos al mi per rekornendita letero 50 aŭ pli maNamajn PM 
de sia lando ricevos egalvatore malsamajn PM de Belgfo. S-ro .1. Pimay-Deraez, • 
28— 30, rue Biol!ey, Vrrviers 'Belgio). r j 

FiUtelistoJ. — A1 ĉiu persono, kiu sendos a! mi 25 aŭ pli maltamajn PM per | 
rekomendita letero rni sendos saman kvanton de Argentinaj kaj Sudamerikaj PM. j 

S-ro Luis A. Argiiello. 15: . strato Plchincha, Temperley F. C. S., Argentfno. j 

• 

Filatellstoj. — Mi estas cn rtlatD kun tre granda firmo, kiu konsentas Hveri po- j 
grande Pofajn PM kaj aibumon. Trc belaj kaj vaioraj kolektoj antikvaj kaj mal- ! 
oftaj, la prczo de 50 cent. ĝis 10 fr.. komplctc. La valoro de tiuj PM Ciutage kreskas. j 
Amaŭpago dezirata. Adolfo Oberrotman, 10 Krak, Przedmiescie, Varsovio (Poiio). i 

Fllatellstoj. — S-ro Angel Tagiiaferri, La Plata 3 537 (Argentino), aĉetas. vendas | 
kaj interŝanĝa> PM kun ĉiuj landoj laŭ katatogoj Yvert aŭ Galvez, po 2. 50 aŭ i 
10 fr. koiektoj ei Sudamerikaj iandoj. ! 

GeknaboJ. — Adresarojn de alilandaj geknaboj dezirantaj korespondi petas D-ro ! 
Privat, 2, chernin de Roches, Gen&ve (Svisio). 

Japanaj samideanoj. — Ricevante preskaŭ ĉiutage kartsalutojn kaj leterojn el » 
via lando, inl petas vin, nepre skribi tre legeble, kaj ne forgesu Ia rimarkon, Cu 
la forsendinto estas sinjoro aŭ sinjorino. La Japana nomo sole ne sufiĉas. Korajn I 

salutojn. O. Haller, Del. <ie UEA, Rorscbach (Svlsio). 

. __ _ j 

Inforrao. — Mi urĝe petas, por ano de ilia famiiio, informon pri S-inoj Freda j 
Chein kaj Rebekka Tager, kies antaŭmilita adreso estis : ilynski kaj Constantinow»ki i 
stratoj, Dom Peters, 39, Saratov, Rusio, kaj pri S-ino Sonia Levine e! Riga. Adresu 
James F. Morton, Jr., 211, W'est 138th SL, New Y'ork. N. Y. (Usono). 

Informpeto. — S-ro Antonlo Machin, 19, Triana, La% Palraas, deziras informon 
pri S-ro Ferdinand La Gravifcre el Huy, Belgio. eksinternigito en Harderwijk. I 


j Kintiitt SocUto de Moravtaj lutruistoj peias mnzikajn verktttojn de U iuu\ 
mondo kaj Ĉiuja, kiuj povus tton aranĝi, por »endo de vuaj ĥoraj koroporujoj 
raoderaaj de ĉiuj nacioj. Sendl al S-ro Jan Ŝembera. membro de la K. S. M. J„ Bruo. 
Francouzsk4 72, Ĉeĥoalovakio. Lttpezoj estos pagataj, aŭ b Societo sendos Cefiajn 
rauzlkajn vcrkojn laŭ la deziro. 

i KolektantoJ de ĉiuspecaj objektoj. — Oni intenca» eldoni vastan Poian adrce»- 
! aron, ankaŭ adresojn dc tutmondaj Esp-istoj pn kolekUntoj dc ĉmspecaj objektoj. 
! lisp-tttoj dezir*ntaj, ke iiiaj nomoj e$tu en 1 a adresaro, bonvolu trifgi per Pl, al- 
: donante 1 respondkuponon kaj Justati adreson. Onl ankau akceptas komercajn Laj 
privatajn anoncojn laŭ speciattj kondiĉoj. Adolfo Obenotman. 10 Krak. Pr/ed 
j mlescie, War»zawa (Polio). 

Komunistft Socifttismo. — La sekretario de tt Metropoiitan F.speranto Qub. 

: 2633, Creston Avenue, New York City, dezira* ricevt letcrojn de kapabttj kaj 
[ energiaj kamaradoj, kiuj volus kunttbori pri londo kaj Mukceslgo de tutnioudn 
j komunista federaclo. Ĉiuj sodalisloj kaj radikaluloj estas urjje petataj skribi luj. 

I 

I • 4 « . 

4 

: Literatura gmzeto. - Por starigo <ie literalura gazeto manuskripta «Migranlo", 

! ,ni invitas ĉiulandajn gesanaideanojn, sendi al mi originalojn :tŭ tradukojn ei tiacia 
! literafuro sur papero de 22X 27 cin. Por hindigo lasu kampeton de 4 cm. Se \\ 

; ne esias desvgnisto. vi povas skribi »a kapori au komcncltterojn krajone, rai tiani 
i prizorgos tt ilustrajojn. Posl bindigo, la unua kajero e»los sendata rekomendite 
•*1 piej proksima kunlahorantu. kiu post tralego gin «endos al tt dua. Malgraud- 
nacianoj, ekstcreurupanoj ! K»>natigu vian literaturon n) eksterttudo. S-to Henk 
• Goesnans, Rotterdamschc* Bankvereeniging, Amstcrdam (Nederlandoj. 

! Litemturo. L.i ndakcio dt* la Esperanta literaturj ga/.eto .I.iteraturo* tendo* 
spedmen.in ekzempleron de la gazeto post riccvo de re.spondkupono Adresu ,d * 
j Redakcio de .Literaturo - . 254. Wighlman Road. London N. b. Atiglujo. 

I ^ ** * 1 ~ •*“ •• • «••••«.. •• • • — « « 

Manffesto de Nederlandaj kontrftŭmflitaristoj. • Mavebla kontraŭ re*pond- 
kupono ĉe <i. P. de Bruin. AIIeewcg 9, hnschede (Nedcrttndoi. 

PoŝtramrkoJ. - s-mo Prost, 23, place Mairie, Villeurbanne (l rancio, Rhone). aetufos» 
■00 malsamajn PM de i rancio al liu, kiu semtts 50 mattamajn de sia Umdo per 
rekomendata letero. Certa rcspondo rapida. 

Po4tm«rkoJ. S-ro L. Vermeulen, Wandetwcg, Wormerveer (Ncderlando), deztia* 
attendon. pei deklarita letero, dc PM de ĉiu lando, por kiuj li rrsomtts haimuamerc 
saman kvanton an valoron de Nederlaiidaj RM k3j kolonioj 

Pofttmarko-kolektantoJ. • Mi senda» lau valoru Yvert TclHer 1920, malaaimijti 
PM de Lombardo-Veneto san£e dr mattamaj PM dc* via lando. fhefcrataj mtlltaj 
PM. Sendu rckoinendite. (iiovanni Saggiori, Via S. Ktifeittta 4 A., fttdova (llalio). 

Reklamllojn, prezarojn kaj alttjn komercajn Esp. preHajojn kaj objektojn mi de* 
ziras ricevi por ekspozicio orgamzota en U Komtrca Societo. ĉiuj zuimideanoj 
rsias petataj kunliclpi latipove, S ro Adolfo Obcrrotman, Krak. Fr/edmlesde 10. 
Wars/.awa (Polfo). 

Socleto de la NacloJ. — S*ro L. Ronr **t. DeL de UEA, Lttperaoto-Oficejo, 36, ruc 
Viclor Hugo. l.yon, dczirai rilati kun anoj dc tt Fratsai Asucio por la Sodeto de 
la Nacioj kaj kun anoj dc sfmilaj alinacttj asocioj, por cnkonduki hapcranton. 

Stereoakopajn »urkrl*tal«Jn fotografajojn, 45- 107 m m, mi InterHangas, Ror 
tio mi pretJgi* trcartan aron da HiKpnnaj vidindaj»ij, Lduardo Airoyo. Jaen. fllapanio. 

INTEHNACIA KOMEliOO 


Tftrffot Unu Itnio ( 10 vortojj !*r. 0.5fL Kubato da 10 por 3 cnpresoj 

kaj 25% por 12 enpre»oj. 

Ceraento. — s-ro L. Oorter, Sappemeer iNedcrttndo), peta* prczojn de Portttnd- 
cemento. Ofertu skribe. 

Hnanca partopreno. — Samideano inklina finance partopreni Ce enttepretio 
Lsperanta-komercj kaj intemacla. scndu tuj adregon sub A. B. 101 al tt Redakdo 
de .Esperanto-, Museumsstr. 14. Bern (Svisio). 

f orteplanoj GervnanaJ. -- Mi dezirus aCet» unnamarkjn pianou. f aru proponojn 
al Enulo Gasse. 33. Jac. Louer, Havre (Francioj 

Hipoteko. 7000 Svi.saj frankol uŭ koresponda valoro eu HoJarutt. Usona nu 
Angla valutoj svrĉattj kicl unua hipoteko sur beia. novkonstrtiita kampardonio 
kun 1% hektara reru, belege loklta ĉe momllama altmontara kuracloko Rei- 
chenhall. -- Ofertojn al I ritz M«ycrhauser, UKA-Dclcgtto. Gradicrhausstr. I, Bad- 
Reichenhall, Bavano. 

MalakJto. - Mi volas aĉeti krudan kupian malakito n po 1015 kilograrnoj cl iu 
lando, ankaŭ gemojn en kruda stato. Semlu spectmenon kun prezo. Ĉtt negoco 
kontante. Albert Everitt, Escondido (Usono, California). 

Pasteioj Spa-Goudron. — Ĉiuj personoj, kiuj «uferas jc- astrao, bronklto, tu»o 
kaj tubcrkulozo, kaj kiuj voias konvinkifti prl aia re*anlgebleco, ricevos rckomend 
itan specimenon de Pasteloj Spa-Goudron, kiuj kuraca* tiujn malnanojn. Sendu 
kvar respondkuponojn a! S-ro Ld. De»onay en Spa (Belgio). 

Reprezentado. Anglo kun kvinjara sperto de Nederttndo kaj Nederlanddtioj 
deziras estl ooraata kiel reprezentanto por Nederlando. de ia granda induatrio 
Angla au Amerika, je salajro- kaj procentaĵo-bazo. Adreao: .Komerco* Ĉe fvino 
H. Beukema, Del.de UEA, Heerestraat 12 a. G roningen (Nederlando). 

Skriboraaŝinoj Gerrnanaj. — Mi deziru* agenti por Farejo de bonega skribo- 
maŝino, al kiu mi prezentua la aervojn de vera fiiialo en Frando. Mi volonte 
donacu» al la samideano, kiu rilatigus min a! tia f arejo Emflo (iasse, 33, Jac. Louet 
Havre (Francio). 

Sperta fflatellato rekomendas §in por favora havigo de poŝtmarkoj ĉiuspecaj 
S-ro Kurt Spleisa, Ratbenowerstr. 52, Berlin N.W. 5 /Germanlo). 


tiO (20) 


* esperanto» 


N® 3 









HENGELO 

(NtMt«de) 




FRATOJ STORK 

Liveras plej diversajn pumpilojn, centrifugajn vaporturbinojn, suker- kaj aliajn maŝinojn 

Fabrlkaj.j k.» pU du .11 laboH.toj , P.tu k.talogon kaj HtloJ» , bp.ra.t. kor..po»d.u 




Elegantaj apecialajoj 


KRAVATFABRI KEJO 





Fondita 1871 


M. PRESSBURG, PRAHA 


C)ni pt-tas je represig-proponoj 
de eksterlandaj 
nacj;ij kcij fisperantaj ga/.etoj 



Cahoalovftka Reepubllko 

r~ \/ cy n t" c\ Re P rezentant< >j» wnj ^avas bo na jn 

1“ |\ \~ I I I f 1 r,lat °i n kun grandmagazenoj kaj 

1 1 x I 1 V koncerna komerco, estos por eks- 

terlandaj Ŝtatoj akceptataj 


SPECIALAĴOJ 

tutmonde satataj de DIJON kaj BURGONJO 

mustardo, miclkuko, nigra-ribo- 

likvoro, vinoj (ruĝaj, blankai, ŝoiimanloj) 

n Sin turni S-ino HENRIET-NOLOTTE, 

h 33 « rue Chabot Charnv, DIJON (Francio) H 

N n 

.j 


Komcrca Atfentcio 




The Bntish Csnerantŭt 

Oficiaki Orgauo de la Brita Esperantista Asocio 

Eliras monate / Jarahono 5 ŝiHngoj, aŭ 24 rcspondkuponoj 

Apcris en 1920 en DUOIIUC.ITA AMPLUKSO kaj publikigas krom 

‘l ' (>,‘ r V n, J .L-n' r ; st< ’ l,la enhavo ankai ' i°ngajn eltirojnd laZAMEN- 
,K ' A ,KA,)l K() dc ankoraŭ ne aperinlaj LIBROJ l)E LA BIBLIO. 

Redakrio: 17, Hart Street. London W. C. 1, Anglujo. 


Heijden 

(Nedcrlando) Waalwijk (Ncderlartdo) 

Firmo fondita cn 1850 


LEDOTANEJO 


ŜUFABRIKO 


Telcfono 29 / I elegramadreso : ESPERANTO WaaUijk 


EKSPORTO KAJ IMPORTO 

Adolfo Oberrotmim, 10 Krak. Przdem., Variovio 

Tdefono 198—76 

, d f 2ir “ r , cprc2enti 'ksterlandajn firmojn por Polio, 
Litovio, Galicio, pn ciuipecaj komercaĵoj kaj produktajoj. 

«r LA eklezia revuo ~mm 

Bele presita, bona papero, 16X25,5 cm. Kvaronjare 26 aŭ nli 

multaj paĝoj. tjrava Jnternacia revuo de la religio kai Hteratnrn 

m « n l a “g„ ano j „ d e ĉluj ekleaioj, eslas libera konfererichllole ĥ 

rpllfktat Bo n e L'aj artikoloj. Belega literaturo diversnacia Tute 
redaktata en Esperanto. Novajoj el ĉiuj landoj. L.a lernado de Fs 

neranto estas pemnda se sole por tegi E. R. (Pastro-Profesoro EJ. Price 

■ A / ?• ~ Abonprezo : 3 sh. ekster Brltujo, afrankite. Redak- 

Huddersfield (Anglolando). * y Vicarage, 

La Eklezia Esperantista Ligo 

Kunligas anojn de ĉiuj cklezioj. - Cclas per Esperanto helpi en !a 

reunmg 0 de Kristanoj. Propagandas Esperanton ĉe profesiuloj kaj 

ahaj kicruioj de ciu nacto. — Utiligas Esperanton en ĉiuspeca religia 

kaj literatura agado. — Uujara kotizaĵo ekster Britujo: 3 sh. aŭ 6sh 

Hon Sekretario: Pastro A.J. Ashley, Farnlcv Tyas Vicarage' 
Huddersfield (Anglolando). " * ’ 


Societo Anonima Cigarfjabrikejo 

DE RUITER & ZOON 

CULEMBORG (Nederlando) 

Ek»Port a * tutmonde / Oni revadas Je ntej dftaroj ĉluloke / Senpage nl ne 
.«nda, spedmenojn / Petu ntn„ „npg W n kofnlogon / E.p. kor^nd^ 


SERĈO DE OFICO 

Juna Francllngva Svislno, deziras oficon en TiĈim». Paroias I 
k.ti skrihas la Erancan. Oermanan, iom italan kaj Anglan Ung\ojn ! 
sCias IHTfekte skrihmaŝinon kai stenografion. ĉiuin oficpiain idmmi»’ ! 


Emil Neiimann • Inlernacia Ekspedejo 

Tetschen (Bohemio) 

(Telegram-adreso: Spediteur Neumann) 

pnzorgas Ĉiujn doganaferojn, transportojn. enmagazenigojn k t n 
. . , . . Esperanto korespondata. ’ * 

kaj stcnograrion, ciujn oficejajn laborojn, i I . ‘ *' _ - -• * 

h.mojn d, libmienado. k t. p. Havas trijara,, prak.ikon de j LiDrojn Uermanajn kaj EsDerantain 

ZZJ'77!:. N S - Jl ^* ‘ ,e ’ FSP " a "'" ■ : < ki - ~j) liveras Esperanto -VeUag pLrtci, Bleik, 

BefHn S 59. Oni demandu pri speciala propono. 


RRHSEJO BPCHLHk & KO.. BHRN
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "[Bitarkivo.org] Esperanto (UEA) n235 (mar 1920)"

See other formats
